خطر انحصار دولتی بر تاکسیهای اینترنتی چالشهای قانونی و رقابت ناعادلانه شهرداری تهران, تحولات اخیر در چارچوب قانونی و اجرایی بازار تاکسیهای اینترنتی، نگرانیهای جدی را در میان فعالان اقتصاد دیجیتال و شرکتهای بخش خصوصی برانگیخته است.
دو رویداد موازی، شامل تغییر مرجع صدور مجوز به وزارت راه و شهرسازی در لایحه اصلاح قانون گسترش حملونقل عمومی، و ورود مستقیم شهرداری تهران به بازار با راهاندازی اپلیکیشن شهرزاد، زمینهساز تغییرات ساختاری شده که میتواند بر آینده رقابت در این حوزه سایه بیندازد.
تغییر مرجع صدور مجوز از اتحادیه کسبوکارهای مجازی به وزارت راه لایحه اصلاح قانون گسترش حملونقل عمومی که از سال ۱۳۹۹ در مجلس در حال بررسی بوده، اخیراً در کمیسیون عمران تصویب و برای وصول به صحن علنی آماده شده است.
شده، در حالی که نظارت بر مناطق خارج از شهر به عهده وزارت راه محول میشود.
پیش از این، اتحادیه کسبوکارهای مجازی مسئول صدور مجوز و تعامل مستقیم با بخش خصوصی بود. کارشناسان و فعالان حوزه اقتصاد دیجیتال معتقدند که انتقال این اختیار به یک نهاد دولتی، میتواند نگاه کسبوکاری و نوآورانه را از فرآیند تصمیمگیری حذف نماید. نگرانی اصلی این است که وزارت راه و شهرسازی درک کافی از دغدغههای استارتاپها، کاربران پلتفرمها و دینامیک بازار آنلاین نداشته باشد.
ارتی وزارت راه با فعالیت مستقیم شهرداری در بازار، تعارض منافع آشکاری را به وجود میآورد که امکان تنظیمگری بیطرفانه را از بین میبرد.
ورود شهرداری تهران به بازار پروژه شهرزاد و چالشهای قانونی همزمان با تغییرات قانونی، شهرداری تهران پس از تجربه ناموفق کارپینو، در ابتدای مردادماه از راهاندازی تاکسی اینترنتی شهرزاد رونمایی کرد. این اقدام با اعتراض شدید اتحادیه کسبوکارهای مجازی روبرو شد.
بر اساس آییننامههای مشترک وزارت صمت و وزارت راه، تاکسیهای اینترنتی ملزم به اخذ مجوز از اتحادیه کسبوکارهای مجازی هستند، اما شهرداری تا کنون برای پلتفرم شهرزاد مجوز قانونی اخذ نکرده است. اتحادیه هشدار داده که در صورت ادامه فعالیت بدون مجوز، اقدامات حقوقی لازم را انجام خواهد داد.
ورود مستقیم یک نهاد دولتی به عرصه رقابت با بخش خصوصی، با اصل ۴۴ قانون اساسی که مانع از فعالیتهای تجاری دولت در حوزههای غیراستراتژیک است، و همچنین با قوانین تشویق رقابت مغایرت دارد. تحلیلگران حقوقی این حرکت را نقض قاعده رقابت سالم و مانعی در برابر نوآوری و رشد کسبوکارهای دیجیتال میدانند.
مزیتهای رقابتی ناعادلانه ناشی از امکانات دولتی شهرداری تهران با بهرهگیری از امکانات و منابع دولتی، مزیتهایی را برای خود ایجاد کرده که برای شرکتهای بخش خصوصی غیرقابل دسترس است. دسترسی به شبکه گسترده رانندگان، استفاده از فضاهای تبلیغاتی شهری (مانند تابلوهای شهر و اتوبوسها) و امکان اعمال نرخ کمیسیون بسیار پایین برای رانندگان، از جمله این مزیتهاست.
در مقابل، پلتفرمهای خصوصی مانند اسنپ و تپسی ناچارند هزینههای سنگینی برای جذب راننده، مسافر و تبلیغات متحمل شوند. این شکاف هزینهای، تعادل رقابتی را به نفع نهاد دولتی برهم میزند و مانع از ورود بازیگران جدید یا بقای بازیگران موجود میشود.
عملکرد عملیاتی شهرزاد و ضرورت مداخله نهادهای نظارتی با وجود ادعاهای شهرداری درباره اتصال بیش از ۱۰ هزار تاکسی به پلتفرم شهرزاد، گزارشها و بازخوردهای کاربران نشان میدهد که این سرویس تا به حال نتوانسته است سهم قابل توجهی از بازار را به دست آورد یا تجربه کاربری مطلوبی ارائه دهد. این موضوع نشان میدهد که صرف داشتن امکانات دولتی، تضمین موفقیت در مدیریت پلتفرمهای تکنولوژیک پیچیده نیست.
رئیس اتحادیه کسبوکارهای مجازی ضمن انتقاد از عملکرد نهادهای ناظر در سال گذشته، تأکید کرده که بدنه اقتصاد نوآور کشور ضربات جدی دیده است. او راهکار اصلی را در تقویت نقش بخش خصوصی، تعیین یک متولی واحد، متخصص و آگاه به فضای کسبوکارهای نوآور میداند.
نهادهای نظارتی نظیر شورای رقابت و وزارت صمت و اقتصاد بایستی با جدیت وارد عمل شده و مانع از شکلگیری رانتهای دولتی و اختلال در مکانیزمهای بازار آزاد شوند تا آینده حملونقل هوشمند در ایران تضمین گردد.
