بشر سالهاست که رؤیای ساختن تمدن بینستارگانی را در سر میپروراند اما یکی از چالشهای حلنشده، سفرهای فضایی طویلزمان است. برای گذراندن مسافتهای چندساله در فضا، خواب زمستانی راهحلی محسوب میشود اما از آنجا که بدن انسان برای چنین حالتی ساخته نشده، محققان به بررسی جوانب مختلف آن میپردازند. اکنون پژوهشگران دانشگاه گرایفسوالت آلمان خون خفاش را مورد مطالعه قرار دادهاند که به نظر میرسد ما را به تحقق این رؤیا نزدیکتر کند.
بر اساس گزارش نیو ساینتیست، محققان در پژوهش اخیر خود سلولهای خونی چند گونه خفاش و انسان را تجزیه و تحلیل کردند تا نقش این سلولها در زنده نگهداشتن پستانداران در دورههای طولانی خواب زمستانی را بفهمند. نتایج نشان داد که سلولهای این گونهها با افت دما غیرکشسان و چسبناک میشوند اما سلولهای انسانی با پایین آمدن دمای بدن تغییری نمیکنند، در حالی که سلولهای خفاش با افت بیشتر دما همچنان به تحول خود ادامه میدهند تا بهتر بتوانند به خواب زمستانی فرو روند.
بازدید خون خفاش برای خواب زمستانی انسان
خواب زمستانی استراتژی بیولوژیکی تعداد زیادی از پستانداران است که به آنها اجازه میدهد انرژی خود را حفظ کنند و در مواجهه با کمبود منابع غذایی زنده بمانند. اگر انسان نیز بخواهد به سیارههای دور سفر کند، باید به این استراتژی روی بیاورد؛ زیرا حتی با سرعت نزدیک به نور، سفرهای فضایی ممکن است چندین دهه طول بکشد.
اکنون پژوهش تازه نقش گلبولهای قرمز خون را در فرایند خواب زمستانی بررسی کرده است. محققان گلبولهای قرمز چند گونه خفاش و خون انسان را تجزیه و تحلیل کردند. درک چگونگی سازگاری این سلولهای خونی در خواب زمستانی اهمیت زیادی دارد؛ چون حیوانات در این حالت همچنان به منبع خونی فعال برای رساندن اکسیژن به بافتهای خود نیاز دارند، حتی اگر دمای بدن آنها به طور قابلتوجهی کاهش یابد.
با افت دمای داخلی بدن خفاشها و انسان از ۳۷ درجه سانتیگراد به نزدیک ۲۲ درجه، ساختار گلبولهای قرمز در همه گونههای مورد مطالعه به طور قابلتوجهی دگرگون شد سلولها کمتر کشسان و چسبناکتر شدند که نشاندهنده سازگاری فیزیولوژیکی برای حفظ انرژی در شرایط سرد است. با این حال گلبولهای قرمز خفاش با افت دما تا ۱۰ درجه سانتیگراد به تحول شکل خود ادامه دادند اما سلولهای خونی انسان در پاسخ به دمای پایینتر دیگر تغییری نکردند.
این یافته مشخص میکند که خفاشها سازگاری منحصربهفردی دارند که به آنها امکان میدهد در برابر سرمای شدید مقاومت کنند. شاید بتوان همین ویژگی را در انسانها پیادهسازی کرد. قطعا نتایج این پژوهش کاربردهایی برای توسعه داروهای نوین نیز دارد؛ برای مثال میتوان از این مکانیزمها برای توقف فعالیتهای مغز میانه در برخی عملهای جراحی بهره گرفت.
یافتههای این پژوهش در نشریه پینس (PNAS) منتشر شده است.
