سیاهسرفه (پرتوسیس) علائم، راههای انتقال، درمان و پیشگیری کامل, سیاهسرفه یا پرتوسیس یک عفونت تنفسی بسیار واگیردار است که توسط باکتری بوردتلا پرتوسیس ایجاد میشود. این بیماری با حملات سرفه شدید و طولانیمدت مشخص میشود که گاهی باعث کبودی صورت، استفراغ و اختناق میگردد.
اگرچه واکسیناسیون باعث کاهش چشمگیر شیوع شده، اما همچنان برای نوزادان و کودکان خردسال خطرناک باقی مانده و میتواند به عوارض جدی مانند ذاتالریه، تشنج و حتی مرگ منجر شود.\\سیاهسرفه چیست و چگونه شکل میگیرد؟باکتری بوردتلا پرتوسیس با چسبیدن به برونشها و ترشحات سمی ترشح میکند که باعث التهاب و تورم مجاری تنفسی میشود. این فرآیند منجر به تجمع موکوس غلیظ و تحریک شدید رگههای سرفه میگردد.
بیشترین ریسک را دارند، زیرا سیستم ایمنی آنها نارساخته است و واکسنها هنوز اثر کامل ندارند.
عوارض شایع شامل ذاتالریه باکتریایی ثانویه، آپنه (توقف تنفس)، تشنج ناشی از کمخونی مغزی، سوءتغذیه ناشی از استفراغ مکرر و برونشکتازی (توسعه غیرطبیعی برونشها) میباشد. در بزرگسالان عوارض معمولاً سبکتر است و شامل شکست دنده، فتق شکمی و پاره شدن رگهای خونی چشم به دلیل فشار سرفه میشود.\\علائم به تفکیک مراحل بیماریمرحله کاتارال (هفته اول تا دوم)مشابه سرماخوردگی عادی آبریزش بینی، سرفه خفیف، تب پایین و خستگی.
کبودی صورت، استفراغ، خستگی شدید و خونریزی بینی منجر شود.
در نوزادان ممکن است به جای سرفه، آپنه و سیانوژ (کبودی) مشاهده شود.مرحله نقاهت (از هفته ششم به بعد)شدت و تعداد حملات سرفه به تدریج کاهش مییابد، اما میتواند تا ماهها به صورت متناوب ادامه داشته باشد، بهویژه با عفونتهای ثانویه یا ورزش.\\راههای انتقال و عوامل ریسکانتقال از طریق قطرات تنفسی (سرفه، عطسه) و تماس مستقیم با ترشحات بینی/گلو رخ میدهد. تماس نزدیک در خانواده، مهدکودک و محیطهای شلوغ ریسک را بالا میبرد.
افراد واکسینهشده نیز میتوانند باکتری را حمل و انتقال دهند، هرچند بیماری در آنها معمولاً سبکتر است. ایمنی حاصل از واکسن یا بیماری قبلی با گذشت زمان (۵ تا ۱۰ سال) کاهش مییابد، بنابراین دوزهای یادآور ضروری هستند.\روشهای تشخیص قطعیتشخیص بالینی در مراحل اولیه دشوار است. استاندارد طلایی کشت باکتریایی از نمونه ناسوفارینجئال است (حساسیت بالا در هفتههای اول).
پیسیآر (PCR) سریعتر و حساستر است و تا ۳-۴ هفته پس از آغاز مفید میباشد. سرولوژی (آنتیبادی در برابر توکسین پرتوسیس) برای تشخیص در مراحل دیرین یا در بزرگسالان واکسینهشده به کار میرود. عکس سینه معمولاً طبیعی است یا نشاندهنده ذاتالریه ثانویه میباشد.\\بروتکل درمان بر اساس سن و زمان بیماریآنتیبیوتیکدرمانی (مکرو لیدها)\آزیترومایسین انتخاب اول در همه سنین (نوزادان شامل).
دوز ۱۰ میلیگرم بر کیلوگرم روزانه به مدت ۵ روز (ماکزیمم ۵۰۰ میلیگرم/روز).کلاریترومایسین جایگزین در بزرگتر از ۱ ماه (۷.۵ میلیگرم/کیلوگرم هر ۱۲ ساعت، ۷ روز).اریترومایسین به دلیل عوارض گوارشی و ریسک پیلوروسپاسم در نوزادان کمتر تجویز میشود.ترایمتوپریم-سلفامتیکزاول برای افراد آلرژیک به ماکرولیدها (ممنوع در نوزادان زیر ۲ ماه و بارداری).\آنتیبیوتیک در ۳ هفته اول بیماری شدت و مدت را کاهش میدهد و واگیری را متوقف میکند.
پس از ۳ هفته اثر روی بیماری محدود است، اما برای جلوگیری از انتقال توصیه میشود.\مراقبتهای حمایتی و بستری\نوزادان زیر ۶ ماه، موارد با آپنه، سیانوژ، عدم تحمل خوراک، ذاتالریه یا تشنج نیاز به بستری، اکسیژندرمانی، اسپیšن ترشحات و تغذیه پارانترال دارند.کودکان بزرگتر و بزرگسالان استراحت، هیدراسیون مناسب، وعدههای غذایی کوچک و مکرر، پرهیز از دود سیگار و آلایندهها.داروهای ضدسرفه، ضد هیستامین و برونکودیلاتورها اثر اثبات شده ندارند و در کودکان کوچک توصیه نمیشوند.\\پیشگیری واکسیناسیون و پروفلاکسی تماسهابرنامه واکسیناسیون ملی\پنتاواکسین یا پنتاکسیم در ماههای ۲، ۴، ۶ و تقویت ۱۸ ماهه.دوز یادآور اول ۶ سالگی (پیش از مدرسه).دوز یادآور نوجوانی ۱۲-۱۳ سالگی.بارداران یک دوز در هر بارداری (ترجیحاً هفته ۲۷ تا ۳۶) برای انتقال آنتیبادی مادری به نوزاد.بزرگسالان در تماس با نوزاد یک دوز در صورت عدم دریافت قبلی (استراتژی کاکونینگ).\کارایی واکسن در پیشگیری از بیماری شدید بالای ۹۰٪ است، اما ایمنی با زمان کاهش مییابد؛ بنابراین دوزهای یادآور حیاتی هستند.\پروفیلاکسی پس از تماسآزیترومایسین برای تماسهای نزدیک خانوادگی، کارکنان بهداشت و افراد پرریسک (نوزادان، بارداران، ایمنوکمپرومایز) در ۲۱ روز اول پس از تماس توصیه میشود، حتی در صورت واکسیناسیون کامل.\چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟\سرفه بیش از ۲ هفته بدون بهبود.حملههای سرفه با صدای هوپ، استفراغ پس از سرفه یا کبودی صورت.آپنه، تنفس سریع، کشیدن عضلات بین دندهای یا بیحوسی در نوزاد.تماس نزدیک با بیمار پرتوسیس تاییدشده.\مراجعه به پزشک متخصص ریه کودکان یا متخصص عفونت کودکان برای تشخیص و مدیریت بهموقع ضروری است.
در صورت نیاز به بستری، بیمارستانهای مجهز به واحد نوزادان (NICU) و واحد مراقبتهای ویژه کودکان (PICU) انتخاب اولویتدارند.\ محتوای این مقاله تنها جهت افزایش اطلاعات عمومی است و جایگزین مشاوره، تشخیص یا تجویز پزشکی نمیشود.
