به دنیا آمدن نوزاد یکی از شیرین‌ترین تجربه‌های زندگی است. والد شدن شوق‌انگیز است، اما می‌تواند خسته‌کننده و طاقت‌فرسا نیز باشد. داشتن حس نگرانی یا تردید کاملاً طبیعی است، به‌ویژه اگر تجربه اول شما باشد. اما اگر احساسات شما شامل غم یا تنهایی زیاد، تغییرات شدید خلق‌وخو و گریه‌های مکرر شود، امکان دارد دچار افسردگی بعد از زایمان شده‌باشید.
اگر دچار تغییرات شدید خلق‌وخو در دوران بارداری یا بعد از زایمان شدید، بدانید که تنها نیستید. این اتفاق برای هر مادری ممکن است رخ دهد و اصلا جای نگرانی نیست. راهکارهای مختلفی برای برطرف کردن این مشکل وجود دارد که در ادامه به آن‌ها اشاره می‌کنیم. اگر می‌خواهید بدانید افسردگی بعد از زایمان چیست؟ چه علائمی دارد؟ دلایل آن چیست؟ و چطور آن را درمان یا از آن پیشگیری کنیم؟ تا انتهای نوشته همراه ما باشید.
🔗 بیشتر بخوانید: خار پاشنه عامل نهان دردهای صبحگاهی در پاها_رنگو
منظور از افسردگی بارداری و سپس از زایمان چیست؟
افسردگی بعد از زایمان (Postpartum Depression) نوعی افسردگی است که پس از تولد نوزاد اتفاق می‌افتد. افسردگی پری‌ناتال (Perinatal Depression) نیز اشاره به افسردگی بارداری و بعد از زایمان دارد. تغییرات هورمونی، جسمی، عاطفی، مالی و اجتماعی پس از به دنیا آمدن نوزاد رایج است و این تغییرات می‌توانند زمینه‌ساز علائم افسردگی پس از زایمان شوند.
باید بدانید که تغییرات خلقی در دوران بارداری و بعد از زایمان تا حدی طبیعی است. اکثر مادران در روزها یا هفته‌های اول بعد از زایمان تجربه نوسانات خلقی ناگهانی همانند حس غم، اضطراب، خستگی یا خشمگینی را دارند که به آن «بیبی‌بلوز» می‌گویند. این حالت طبق معمول موقتی است و طی دو هفته بهبود می‌یابد. اما اگر تغییرات خلقی شدید و همراه با حس غم و اندوه طویل‌زمان باشد، ممکن است نشان‌دهنده افسردگی بعد از زایمان باشد که به درمان نیاز دارد. به این دلیل، برخی تغییرات خلقی بعد از زایمان طبیعی است اما باید مواظب علائم شدید و طولانی‌مدت بود و در صورت لزوم به پزشک مراجعه کرد.
🔗 بیشتر بخوانید: تشخیص جای نیش حشرات گوناگون و نحوه درمان آن‌ها_رنگو
غم و اندوه موقتی یا افسردگی بعد از زایمان؟
فهمیدن تفاوت بین «بیبی‌بلوز» یا «غم بعد از زایمان» (Baby Blues) و افسردگی بعد از زایمان (PPD) برای تشخیص و عمل صحیح، بسیار حیاتی است:
افسردگی بعد از زایمان چه علائم و نشانه‌هایی دارد؟
افسردگی بارداری و بعد از زایمان با علائم مختلفی ابراز می‌یابد. از مهم‌ترین علائم و نشانه‌ها می‌توان به این موارد اشاره کرد: حس نگرانی و اضطراب بیشتر از حد، از دست دادن علاقه به سرگرمی‌ها یا چیزهایی که قبلاً از آن‌ها لذت می‌بردید، افت اشتها، افت انرژی و انگیزه، اختلال خواب، گریه بدون علت یا زیاد، اختلال تمرکز، افکار خودکشی یا آرزوی مرگ، بی‌علاقگی به نوزاد.
علت افسردگی بعد از زایمان چیست؟
تا به حال علت دقیق افسردگی بارداری و سپس از زایمان به‌طور کامل شناخته نشده و می‌توان ترکیبی از عوامل محیطی، عاطفی و جسمی را در تشکیل آن دخیل دانست.
علل جسمی: تغییرات هورمونی شدید شامل کم شدن سریع سطح استروژن و پروژسترون، کم‌خوابی و تغییرات جسمانی بعد از زایمان می‌تواند باعث نوسانات خلقی و ابراز افسردگی شود.
علل روانی و عاطفی: استرس و سختی در پذیرفتن نقش مادر می‌تواند خطر افسردگی را افزایش دهد. تجربه‌های صدمه‌زا همانند زایمان دشوار، سابقه افسردگی و مشکلات استرس‌زا در زندگی همانند مشکلات مالی یا خانوادگی نیز می‌توانند در ابراز افسردگی موثر باشند.
دیگر عوامل: سابقه خانوادگی افسردگی، عدم حمایت از سوی همسر یا خانواده، مشکلات دوران بارداری یا زایمان و برخی مسائل ژنتیکی نیز در ابراز افسردگی بعد از زایمان موثر می‌باشند.
چه افرادی افسردگی بعد از زایمان را تجربه می‌کنند؟
هر مادری ممکن است در دوران بارداری یا پس از تولد نوزاد افسردگی بعد از زایمان را تجربه کند. با این حال عواملی وجود دارند که می‌توانند احتمال ابتلا به افسردگی بعد از زایمان را افزایش دهند:
- داشتن سابقه افسردگی یا اختلال دوقطبی در دوران بارداری یا قبل از آن
- تجربه افسردگی بعد از زایمان در بارداری قبلی
- داشتن عضوی از خانواده با سابقه افسردگی یا دیگر اختلالات خلقی
- تجربه اتفاقات پراسترس، همانند عوارض بارداری، بیماری یا از دست دادن شغل
- داشتن نوزادی با مشکلات سلامتی یا نیازهای خاص
- داشتن دوقلو، سه‌قلو یا چندقلویی
- روبرو شدن با مشکلات شیردهی
- اختلاف با همسر
- مشکلات مالی
- بارداری ناخواسته
آیا افسردگی بارداری و بعد از زایمان خطرناک هست؟
افسردگی بعد از زایمان اگر درمان نشود، می‌تواند رابطه مادر و کودک را مختل کند و باعث مشکلات خانوادگی شود.
عوارض افسردگی بعد از زایمان برای مادر
افسردگی پس از زایمانی که درمان‌نشده، ممکن است ماه‌ها یا حتی سال‌ها طول بکشد و گاهی به اختلال افسردگی بلندمدت تبدیل شود. مادران ممکن است شیردهی را متوقف کنند، در پیوند و مراقبت از نوزاد دچار مشکل شوند و گاهی تصمیم به خودکشی بگیرند. حتی در صورت درمان آن، احتمال ابراز مجدد افسردگی شدید در آینده افزایش می‌یابد.
عوارض افسردگی مادر برای کودک
احتمال تشکیل مشکلات عاطفی و رفتاری همانند مشکلات خواب و تغذیه، گریه زیاد و اختلال تکلم در کودکانی که مادران‌شان افسردگی بعد از زایمان درمان‌نشده دارند بیشتر است.
افسردگی مردان در دوران بارداری یا بعد از زایمان همسر
هنگامی مادر افسرده باشد، احتمال افسردگی در والد دیگر نوزاد نیز افزایش می‌یابد. مطالعات نشان می‌دهد که پدران نیز می‌توانند افسردگی بعد از زایمان را تجربه کنند. آن‌ها ممکن است حس غم، خستگی، آشفتگی و اضطراب داشته باشند یا تغییراتی در روال خوردن و خوابیدن خود مشاهده کنند.
افسردگی پس از زایمان از چه زمانی آغاز می‌شود؟
افسردگی بعد از زایمان طبق معمول در چند هفته اول بعد از زایمان آغاز می‌شود، به طوری که علائم بیشتر از ۴۸ ساعت تا ۴ هفته بعد از زایمان آغاز می‌گردند. با این حال برخی زنان ممکن است حتی در دوران بارداری علائم را تجربه کنند و برخی دیگر ممکن است علائم را تا یک سال یا بیشتر بعد از زایمان نشان دهند.
افسردگی پس از زایمان چه مقدار طول می‌کشد؟
مدت زمان افسردگی بعد از زایمان برای هر زن متفاوت است. برخی از زنان ممکن است تنها چند هفته پس از زایمان حس ناراحتی و افسردگی کنند که با گذر زمان بهبود می‌یابد. در برخی دیگر افسردگی ممکن است ماه‌ها یا حتی سال‌ها ادامه یابد. مشورت با پزشک متخصص و پیگیری درمان در اسرع وقت می‌تواند به طور قابل توجهی مدت زمان افسردگی را کاهش دهد.
افسردگی بارداری و بعد از زایمان چطور تشخیص داده می‌شود؟
هیچ تست خاصی برای تشخیص افسردگی بعد از زایمان وجود ندارد. پزشک متخصص در ویزیت بعد از زایمان شما را بررسی می‌کند. این ویزیت شامل بررسی سابقه سلامت شما، احساسات شما بعد از زایمان، معاینه فیزیکی و بررسی‌های آزمایشگاهی می‌باشد. تعداد زیادی از پزشکان در دو یا سه هفته اول بعد از زایمان، ویزیت‌هایی برای غربالگری افسردگی برنامه‌ریزی می‌کنند تا مطمئن شوند در صورت ابراز علائم افسردگی هرچه سریع‌تر درمان لازم را دریافت می‌کنید.
تعداد زیادی از پزشکان از مقیاس افسردگی بعد از زایمان ادینبورگ (EPDS) برای غربالگری این نوع از افسردگی استفاده می‌کنند. این مقیاس شامل ۱۰ سوال مربوط به علائم افسردگی همانند حس ناراحتی، اضطراب یا گناه است. از شما خواسته می‌شود پاسخی را که نزدیک‌ترین حالت به احساسات شما در هفت روز قبل است علامت بزنید. نمره بالاتر نشان‌دهنده احتمال افسردگی بعد از زایمان می‌باشد.
درمان افسردگی بارداری و بعد از زایمان
بسته به نوع و شدت علائم درمان‌های متنوعی وجود دارد. راه‌حل‌های درمانی شامل داروهای ضدافسردگی، روان‌درمانی، گفتار درمانی و شرکت در گروه‌های حمایتی است.
درمان حمایتی
نقش حمایتی همسر در دوران بعد از زایمان بسیار حیاتی و تاثیرگذار است و می‌تواند به نحوه چشمگیری در بهبود حالت روانی مادر و پیشگیری یا کاهش افسردگی بعد از زایمان موثر باشد. وجود و حمایت عاطفی همسر به مادر حس امنیت و آسایش می‌دهد. همسر می‌تواند با شراکت در مراقبت از نوزاد و تقسیم وظایف، فشارهای جسمی و روانی مادر را کاهش دهد و او را از حس تنهایی و خستگی نجات دهد. حمایت کلامی مثبت، تشویق و فهمیدن نیازهای مادر باعث افزایش اعتماد به نفس و سلامت روان او می‌شود. همسر می‌تواند نقش کلیدی در تشخیص زودهنگام علائم افسردگی و حمایت از مادر جهت مراجعه به پزشک یا روانشناس داشته باشد.
چه داروهایی برای افسردگی بعد از زایمان می‌توانم مصرف کنم؟
متخصصان طبق معمول داروهای ضدافسردگی برای کنترل علائم افسردگی بعد از زایمان تجویز می‌کنند. اگر در حال شیردهی هستید، با پزشک خود در مورد مزایا و خطرات مصرف داروی ضدافسردگی صحبت کنید. داروها ممکن است از طریق شیر مادر به نوزاد منتقل شوند، اما مقدار انتقال معمولاً کم است و بسیاری از داروهای ضدافسردگی ایمن محسوب می‌شوند. پزشک می‌تواند به شما کمک کند با دقت به علائم و شیردهی بهترین دارو را انتخاب کنید.
صبر و پایبندی به درمان مسئله اساسی در درمان افسردگی بارداری و سپس از زایمان است، چرا که حداقل سه تا چهار هفته طول می‌کشد تا داروها اثر کنند. قطع زودهنگام دارو ممکن است باعث بازگشت علائم شود. اکثر پزشکان پیشنهاد می‌کنند قبل از اینکه داروها را به‌طور کامل قطع کنید، دوز آن‌ها را به تدریج کاهش دهید.
چطور از افسردگی پس از زایمان جلوگیری کنیم؟
یکی از سوالات مهمی که ممکن است برای برخی از مادران یا همسران آن‌ها مطرح شود این است که چطور از ابتلا به افسردگی بارداری و بعد از آن جلوگیری کنیم؟
افسردگی بعد از زایمان به طور کامل قابل پیشگیری نیست. با این حال آشنایی با علائم هشداردهنده و افزایش‌دهنده خطر ابراز آن، جهت پیشگیری از این افسردگی سودمند است. واقع‌بین بودن، پشتیبانی خواستن از نزدیکان، استراحت کافی، پیاده‌روی و ورزش سبک، تحکیم رابطه با همسر از جمله کارهایی است که می‌توان جهت جلوگیری از تشکیل افسردگی انجام داد.
جواب به سوالات متداول در مورد افسردگی بعد از زایمان
🤰 افسردگی بعد از زایمان (PPD) چیست؟
افسردگی بعد از زایمان (Postpartum Depression) نوعی افسردگی است که پس از تولد نوزاد رخ می‌دهد. این حالت شامل حس غم، اضطراب و تغییرات خلقی شدید و طویل‌زمان است که با «بیبی‌بلوز» (Baby Blues) متفاوت بوده و به درمان نیاز دارد.
🙁 علائم و نشانه‌های مهم افسردگی بعد از زایمان کدامند؟
از مهم‌ترین علائم PPD می‌توان به حس نگرانی و اضطراب بیشتر از حد، از دست دادن علاقه به فعالیت‌های لذت‌بخش، افت اشتها یا پرخوری، اختلال خواب، گریه‌های بی‌علت و زیاد، اختلال تمرکز، افکار خودکشی یا بی‌علاقگی به نوزاد اشاره کرد.
⏰ افسردگی بعد از زایمان از چه زمانی آغاز شده و چه مقدار طول می‌کشد؟
PPD معمولاً در چند هفته اول بعد از زایمان آغاز می‌شود، اما ممکن است از دوران بارداری نیز آغاز شده یا تا یک سال یا بیشتر بعد از زایمان ابراز یابد. مدت زمان آن برای هر فرد متفاوت است و می‌تواند از چند هفته تا ماه‌ها ادامه داشته باشد که با درمان مناسب کوتاه‌تر می‌شود.
👨🍼 آیا پدران نیز ممکن است دچار افسردگی بعد از زایمان شوند؟
بله، مطالعات نشان می‌دهد که پدران نیز می‌توانند افسردگی بعد از زایمان را تجربه کنند، به‌ویژه اگر مادر نیز افسرده باشد. علائم در پدران شبیه مادران شامل غم، خستگی، اضطراب و تغییر در الگوهای خواب و تغذیه است.
🛡️ چطور می‌توان از افسردگی بعد از زایمان پیشگیری کرد؟
اگرچه PPD به طور کامل قابل پیشگیری نیست، اما اقداماتی همانند واقع‌بین بودن، پشتیبانی خواستن از اطرافیان (همسر، خانواده)، استراحت و خواب کافی، تغذیه سالم، ورزش سبک، تحکیم رابطه با همسر و دوری از قضاوت و سرزنش خود، می‌تواند در کاهش خطر ابتلا و مدیریت آن مؤثر باشد.
🚨 چه زمانی باید برای PPD به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر علائم افسردگی بیشتر از ۲ هفته طول کشید، در مراقبت از نوزاد یا انجام کارهای روزمره مشکل دارید، حس بی‌تفاوتی نسبت به نوزاد می‌کنید، حالتان روزبه‌روز بدتر می‌شود، یا افکار صدمه‌رساندن به خود یا نوزاد را دارید، باید فوراً به پزشک یا متخصص سلامت روان مراجعه کنید.
کلام آخر
در این نوشته تلاش شد به علل، علائم، عوارض، راه‌های درمان و پیشگیری از افسردگی بعد از زایمان بپردازیم. اکنون می‌دانید که تغییرات خلقی بعد از زایمان طبیعی، ولی تغییرات شدید و طولانی‌زمان بسیار خطرناک است. در عین حال مراجعه به موقع به پزشک و پایبندی به درمان به طور قابل توجهی جهت کاهش عوارض و مشکلات ناشی از افسردگی بعد از زایمان خواهد شد.
منابع: clevelandclinic، ncbi، mayoclinic، mdcalc
