پسوریازیس یا بیماری پوستی صدف یک بیماری التهابی مزمن است که سالانه میلیون‌ها نفر در سراسر جهان را تحت تأثیر قرار می‌دهد. این بیماری ناشی از اختلال در کارکرد سیستم ایمنی بدن است و باعث افزایش غیرطبیعی روند تشکیل و تجدید سلول‌های پوستی می‌شود. از مهم‌ترین علائم این بیماری می‌توان به تجمع سلول‌های مرده و زنده در سطح پوست و تشکیل لکه‌های قرمز، برجسته و پوشیده از پوسته‌های سفید یا نقره‌ای اشاره کرد.
با وجود اینکه بیماری پسوریازیس درمان قطعی ندارد، اما پیشرفت‌های علمی در سال‌های اخیر باعث شده است که راه‌حل‌های متنوع و موثری برای کنترل علائم و کاهش دفعات عود بیماری ارائه شود. درمان‌های موضعی، سیستمیک، بیولوژیک و نوردرمانی هر کدام نقش مهمی در مدیریت پسوریازیس دارند.
🔗 بیشتر بخوانید: آگورافوبیا یا وحشت بیرون آمدن از خانه؛ علائم، علل و درمان_رنگو
در این مقاله از مجله پزشکی رنگو می‌توانید با علائم، عوامل تشدیدکننده این عارضه پوستی و روش‌های درمان آن آشنا شوید.
در انتها اگر سوالی دارید، در بخش نظرات بنویسید. کارشناس سلامتی رنگو به سوالات شما پاسخ خواهد داد.
🔗 بیشتر بخوانید: «نه» گفتن لزوماً به معنی بی‌میلی جنسی است؟_رنگو
بیماری پسوریازیس چیست؟
پسوریازیس (psoriasis) یکی از بیماری‌های پوستی خودایمنی است که در آن سیستم ایمنی بدن به صورت غیرطبیعی و بیش‌فعال عمل می‌کند. در حالت طبیعی، سلول‌های پوست طی ۲۸ تا ۳۰ روز تجدید می‌شوند، اما در پسوریازیس سلول‌ها ظرف چند روز به سطح پوست می‌رسند و تجمع آن‌ها باعث شکل‌گیری پلاک‌های ضخیم و برجسته می‌شود.
اگر به عکس پسوریازیس نگاه کنید، متوجه می‌شوید که این پلاک‌ها به رنگ قرمز روشن یا صورتی دیده می‌شوند و سطح آن‌ها با پوسته‌های نقره‌ای یا سفید رنگ پوشیده شده است که از انباشت سلول‌های مرده پوست به وجود می‌آیند.
این پوسته‌ها بسیار حساس و شکننده هستند و کندن آن‌ها باعث خونریزی سطحی و سوزش می‌شود. علاوه بر این، حساسیت پوستی، ترک‌های دردناک و خشکی پوست در محل پلاک‌ها می‌تواند باعث ناراحتی و درد در بیماران شود و در صورت بروز عفونت ثانویه، التهاب و مشکلات بیشتری ایجاد کند. این پلاک‌ها معمولاً در قسمت‌های گوناگون بدن همانند کف سر، آرنج، زانو و پشت بدن تشکیل می‌شوند.
بروز این عارضه در کف سر می‌تواند باعث خارش سر و حتی ریزش موقتی موها شود و تحت تأثیر قرار گرفتن ناخن‌ها و مفاصل نیز باعث مشکلاتی فراتر از پوست برای بیمار خواهد شد. بیماری پوستی صدف علاوه بر تأثیرات جسمی، می‌تواند باعث مشکلات روانی همانند اضطراب و کاهش کیفیت زندگی شود. تشخیص به موقع و درمان مناسب این بیماری اهمیت زیادی دارد و با کنترل علائم از پیشرفت بیماری جلوگیری می‌شود.
مطابق مطالعات منتشر شده در بنیاد بین‌المللی صدف،
نزدیک به ۱۲۵ میلیون نفر در سراسر جهان به بیماری پسوریازیس مبتلا هستند که معادل ۲ تا ۳ درصد جمعیت جهان است.
این آمار نشان‌دهنده گستردگی این بیماری در سطح جهان و اهمیت شناخت و مدیریت آن برای بهبود کیفیت زندگی بیماران است.
علت‌های ابتلا به پسوریازیس چیست؟
علت دقیق آغاز بیماری پسوریازیس (صدف) تا به امروز به طور کامل آشکار نیست، اما تحقیقات مشخص کرده‌اند که برخی عوامل ژنتیکی و محرک‌های محیطی باعث بروز یا تشدید این بیماری می‌شوند. در ادامه به مهم‌ترین دلایل ابتلا به این عارضه پوستی اشاره کرده‌ایم:
اختلالات سیستم ایمنی
در شرایط عادی، سیستم ایمنی ماموریت محافظت از بدن را بر عهده دارد، اما در این بیماری به دلیل نادرست فعالیت سیستم ایمنی بدن بیش از حد فعال می‌شود و سلول‌های خاصی به نام لنفوسیت‌های T آغاز به ارسال سیگنال‌های التهابی می‌کنند.
این سیگنال‌ها که شامل مواد شیمیایی خاصی می‌باشند، باعث تحریک بیش از حد سلول‌های پوست می‌شوند. در این شرایط سلول‌های پوستی با سرعتی زیاد و غیرطبیعی تکثیر می‌کنند. این اتفاق باعث انباشته شدن سلول‌های مرده روی هم و تشکیل پلاک‌های ضخیم و پوسته‌پوسته روی پوست می‌شود.
عوامل ژنتیکی و خانوادگی
یکی از عوامل مهم در ابتلا به این بیماری، سابقه خانوادگی است؛ یعنی اگر یکی از اعضای خانواده شما به این بیماری مبتلا باشد، احتمال اینکه خودتان هم به آن دچار شوید بیشتر خواهد بود. تحقیقات ژنتیکی نشان داده‌اند که چندین ژن خاص در بدن وجود دارند که با کارکرد سیستم ایمنی و عکس‌العمل‌های التهابی مرتبط هستند. اگر فردی این ژن‌ها را داشته باشد، نسبت به افراد دیگر بیشتر در معرض ابتلا به پسوریازیس قرار می‌گیرد.
داشتن این ژن‌ها به تنهایی به معنی قطعی شدن بیماری نیست و برای آغاز این بیماری علاوه بر عامل ژنتیکی، عوامل محیطی همانند استرس، عفونت‌ها یا سبک زندگی ناسالم هم موثر هستند.
محرک‌ها
در این بیماری، محرک‌ها یا عوامل بیرونی می‌توانند باعث آغاز بیماری یا تشدید علائم آن شوند. این محرک‌ها نقش مهمی در تشدید التهاب پوست و افزایش شدت پلاک‌های پسوریازیس دارند. شناخت و مدیریت این عوامل کمک بزرگی به کنترل بیماری و کاهش دفعات عود آن می‌کند. محرک‌های مهم این بیماری عبارت‌اند از:
- عفونت‌ها: عفونت می‌تواند در آغاز یا تشدید بیماری موثر باشد.
- استرس روانی: فشارهای روحی و استرس‌های مزمن باعث تحریک سیستم ایمنی و افزایش التهاب می‌شوند.
- صدمه‌های پوستی: خراشیدگی، زخم یا ضربه به پوست می‌تواند باعث ایجاد پلاک‌های تازه شود.
- برخی داروها: مصرف داروهایی همانند لیتیوم که برای کنترل بیماری‌های روانی مصرف می‌شود و بتابلوکرها که برای درمان بیماری‌های قلبی هستند، می‌توانند علائم را تشدید کنند.
سبک زندگی ناسالم
سبک زندگی ناسالم نقش قابل‌توجهی در افزایش خطر ابتلا و تشدید علائم این بیماری دارد. مصرف سیگار، الکل، رژیم غذایی پرچرب و فرآوری‌شده و کم‌تحرکی می‌توانند التهاب بدن را افزایش دهند و واکنش سیستم ایمنی را تحریک کنند. این حالت باعث تشدید علائم و طولانی‌تر شدن دوره‌های عود بیماری می‌شود.
علاوه بر این، استرس‌های مزمن ناشی از سبک زندگی پراسترس و خواب نامنظم نیز می‌توانند به عنوان محرک‌های قوی در فعال‌سازی بیماری عمل کنند. به همین دلیل اصلاح عادات روزمره و داشتن سبک زندگی سالم نقش مهمی در پیشگیری و مدیریت موثر پسوریازیس دارد.
این بیماری با چه علائمی ظاهر می‌شود؟
علائم پسوریازیس با توجه به نوع و ناحیه دچار شده متفاوت است. از شایع‌ترین نشانه‌های این عارضه پوستی می‌توان به بروز پلاک‌های ضخیم و درد یا سوزش در محل ضایعات اشاره کرد. در ادامه به مهم‌ترین نشانه‌های این بیماری پوستی اشاره کرده‌ایم:
لکه‌های پوسته‌پوسته و ضخیم روی پوست
شایع‌ترین علامت این بیماری، تشکیل پلاک‌های قرمز روشن با پوسته‌های نقره‌ای‌رنگ است که می‌توانند تکه‌ای یا گسترده باشند. این پلاک‌ها می‌توانند حساس و دردناک شوند و با کندن پوسته‌ها معمولاً خونریزی سطحی رخ می‌دهد.
خارش، سوزش یا درد در ناحیه صدمه‌دیده
خارش و سوزش در ناحیه صدمه‌دیده از علائم شایع پسوریازیس می‌باشند. میزان خارش و درد در برخی بیماران خفیف و در برخی دیگر شدید است که می‌تواند باعث اختلال در کیفیت خواب و کارکرد روزانه شود. شدت این علائم معمولاً به نوع وسعت پلاک‌ها بستگی دارد. وقتی که پوست ترک بخورد یا بیماری در نواحی حساس بدن بروز کند، بیمار درد و سوزش زیادی را تجربه می‌کند.
ترک خوردن یا خونریزی پوست
در برخی افراد خشکی و پوسته‌ریزی شدید باعث بروز ترک‌های عمیق و خونریزی می‌شود. در این شرایط مرطوب نگه داشتن زخم‌ها و مراقبت‌های موضعی به کاهش علائم کمک زیادی می‌کند.
درگیری ناخن‌ها یا مفاصل
نزدیک به یک سوم از بیماران مبتلا به این عارضه ممکن است آرتریت پسوریاتیک را تجربه کنند. این بیماری با درد، تورم و سفتی مفاصل همراه است و معمولاً ناخن‌ها را نیز دچار می‌کند. این حالت می‌تواند باعث سوراخ شدن، جدا شدن ناخن‌ها یا تغییر رنگ آن‌ها شود.
انواع بیماری پسوریازیس
شناخت دقیق انواع این بیماری نقش بسیار مهمی در تعیین درمان مناسب دارد. هر یک از انواع آن ویژگی‌های ظاهری و شدت علائم متغیری دارند. در ادامه به انواع گوناگون این بیماری اشاره کرده‌ایم:
پسوریازیس پلاکی
این نوع که به آن پسوریازیس معمولی نیز می‌گویند، شایع‌ترین نوع این بیماری است. در این بیماری، پلاک‌هایی به رنگ قرمز روشن یا صورتی با مرزهای آشکار و برجسته روی پوست ظاهر می‌شوند که سطح آن‌ها با پوسته‌های نقره‌ای یا سفید رنگ پوشیده شده است.
این پلاک‌ها معمولاً ضخیم و خشک هستند و بیشتر در ناحیه‌هایی همانند آرنج، زانو و کف سر دیده می‌شوند. نوع پلاکی، یک بیماری مزمن است که علائم آن در یک دوره با شدت زیاد و در دوره بعدی به طور محدود ظاهر می‌شود.
پسوریازیس قطره‌ای
این بیماری با ضایعات کوچک و پراکنده‌ای که همانند قطرات آب هستند، شناخته می‌شود. ضایعات این نوع پسوریازیس بیشتر به طور ناگهانی ظاهر می‌شوند و ممکن است با درمان مناسب ضدعفونی‌کننده و داروهای موضعی بهبود یابند، اما در برخی موارد می‌توانند به نوع پلاکی نیز تبدیل شوند.
پسوریازیس معکوس
این بیماری عمدتاً در نواحی چین‌خورده و مرطوب بدن همانند زیر بغل، کشاله ران، زیر پستان‌ها و اطراف ناحیه تناسلی رخ می‌دهد. ضایعات در این نوع بیماری معمولاً صاف‌تر و قرمزتر هستند و پوسته‌ریزی کمتری دارند. رطوبت و اصطکاک زیاد در این مناطق، می‌تواند باعث افزایش شدت علائم و ناراحتی‌های بیشتر در بیماران شود. این نوع پسوریازیس نیاز به مراقبت و درمان دقیق دارد.
پسوریازیس چرکی
این نوع از بیماری صدف با حباب‌های کوچک پر از چرک شناخته می‌شود که ممکن است به طور موضعی یا گسترده در سطح پوست ظاهر شوند. در نوع گسترده‌تر، این بیماری می‌تواند علاوه بر مشکلات پوستی با علائمی همانند تب، ضعف و حس ناخوشی عمومی نیز همراه شود. در صورت مشاهده این علائم باید به سرعت به پزشک مراجعه کنید.
پسوریازیس اریترودرمیک
این نوع پسوریازیس بسیار نادر است، اما علائم شدیدی دارد و قسمت وسیعی از پوست بدن را دچار می‌کند. از مهم‌ترین علائم این بیماری می‌توان به قرمزی، التهاب و لایه‌لایه شدن گسترده پوست اشاره کرد. در این حالت ممکن است تنظیم دما و آب بدن مختل شود و فرد نیاز به مراقبت‌های اختصاصی در بیمارستان داشته باشد.
پسوریازیس ناخن و مفصل یا آرتریت پسوریاتیک
پسوریازیس ناخن و مفصل باعث تغییر شکل ناخن‌ها و شکننده و ناهموار شدن آن‌ها می‌شود. در برخی افراد این بیماری باعث التهاب مفاصل می‌شود که به آن آرتریت پسوریاتیک می‌گویند. این عارضه با درد، خشکی و کاهش حرکت مفاصل همراه است و در صورت تاخیر در تشخیص و درمان، می‌تواند به تخریب دائمی مفاصل منجر شود. تشخیص به موقع و درمان مناسب این بیماری اهمیت ویژه‌ای در سلامت بیماران دارد.
آیا پسوریازیس واگیردار است؟
این بیماری ناشی از ویروس، باکتری یا عوامل عفونی نیست؛ به همین دلیل نمی‌تواند از فردی به فرد دیگر منتقل شود. تماس پوستی با افراد مبتلا، استفاده مشترک از وسایل شخصی همانند لباس، حوله یا حتی بوسیدن و تماس جنسی هیچ‌گونه خطری برای ابتلا به پسوریازیس ایجاد نمی‌کند.
تعداد زیادی از بیماران به دلیل ترس از قضاوت و برچسب اجتماعی، ممکن است روابط اجتماعی و زندگی روزمره خود را محدود کنند. اما پسوریازیس یک بیماری پوستی التهابی است و هیچ دلیلی برای ترس از تماس با این بیماران وجود ندارد.
چطور این بیماری تشخیص داده می‌شود؟
تشخیص پسوریازیس تنها بر پایه معاینه بالینی و بازدید الگوی ضایعات توسط متخصص پوست انجام می‌شود. در برخی موارد لازم است پزشک برای تشخیص دقیق‌تر از روش‌های آزمایشگاهی نیز استفاده کند. در ادامه به روش‌های تشخیص این بیماری اشاره کرده‌ایم:
- معاینه پوست: بازدید مستقیم ضایعات پوستی از نظر رنگ، شکل، محل و پوسته‌ریزی توسط پزشک
- بازدید سابقه خانوادگی و پزشکی: سوال در مورد علائم، زمان آغاز بیماری و وجود موارد مشابه در خانواده
- معاینه ناخن‌ها: بازدید تغییرات ناخن همانند حفره‌دار شدن، تغییر رنگ یا جدا شدن از بستر ناخن
- معاینه مفاصل: بازدید علائم آرتریت پسوریاتیک همانند درد، تورم و خشکی مفاصل
- نمونه‌برداری یا بیوپسی پوست: نمونه‌برداری کوچک از پوست برای بازدید میکروسکوپی و تایید تشخیص در موارد مشکوک
این بیماری چطور درمان می‌شود؟
کنترل علائم، کاهش التهاب و پیشگیری از عود بیماری همه از اهداف درمان پسوریازیس می‌باشند. در ادامه به بهترین روش‌های درمان این بیماری پرداخته‌ایم:
درمان موضعی
درمان موضعی، اولین راهکار برای بهبود علائم خفیف تا متوسط این بیماری است. برای درمان به این شیوه، از روش‌های زیر معمولاً استفاده می‌شود:
- کورتیکواستروئیدهای موضعی؛ کاهش التهاب و قرمزی و کمک به بهبود ظاهر ضایعات
- ترکیبات ویتامین D مصنوعی؛ همانند کالیسی‌پوترین یا کالیسی‌تریول موثر در کاهش شدت تکثیر سلول‌های پوستی و ممانعت از ضخیم‌تر شدن پلاک‌ها
- مرطوب‌کننده‌ها؛ کمک به نرم شدن پوست، کاهش خارش و افزایش تأثیر داروها
انتخاب داروی کورتونی و زمان مصرف باید زیر نظر پزشک باشد تا بیمار با عوارضی همانند نازک شدن پوست روبرو نشود.
درمان سیستمیک
در بیماران با پسوریازیس متوسط تا شدید یا افرادی که به درمان موضعی جواب کافی نمی‌دهند، معمولاً از داروهای سیستمیک همانند متوترکسات، سیکلوسپورین یا رتینوئیدها استفاده می‌شود. این داروها با کاهش فعالیت سیستم ایمنی یا مهار تکثیر سلول‌ها، علائم را کنترل می‌کنند.
درمان بیولوژیک
داروهای بیولوژیک، نسل جدیدی از درمان‌ها هستند که به طور اختصاصی مسیرهای التهابی را مهار می‌کنند. این داروها بیشتر به صورت تزریق زیرپوستی یا وریدی تجویز می‌شوند و در کنترل طولانی‌مدت بیماری موثر هستند. درمان بیولوژیک بیشتر برای بیماران با پسوریازیس متوسط تا شدید یا آرتریت پسوریاتیک که به دیگر درمان‌ها جواب نداده‌اند، مناسب است.
نوردرمانی
نوردرمانی یا فتوتراپی یکی از روش‌های موثر در کنترل پسوریازیس است که در آن پوست بیمار در معرض اشعه فرابنفش باند باریک (UVB) با طول موج آشکار قرار می‌گیرد. این اشعه با نفوذ به لایه‌های سطحی پوست، شدت تکثیر سلول‌های پوستی را کاهش می‌دهد و التهاب را کم می‌کند.
اصلاح سبک زندگی
اصلاح سبک زندگی در پسوریازیس نقش مهمی در کاهش التهاب و کنترل علائم بیماری دارند و می‌توانند اثربخشی درمان‌های پزشکی را تقویت کنند. مصرف غذاهای فرآوری‌شده، سرخ‌کردنی‌ها، قند و چربی‌های ترانس می‌توانند التهاب سیستمیک را افزایش دهند.
نور خورشید به کاهش علائم بیماری کمک می‌کند اما قرار گرفتن به زمان طولانی در معرض نور آفتاب می‌تواند علائم را تشدید کند. بهتر است بیماران در طول روز از بهترین ضد آفتاب ایرانی یا خارجی مناسب برای پوست‌های حساس استفاده کنند.
از طرف دیگر مدیریت استرس نقش مهمی بر کاهش علائم این بیماری دارد، چون تنش‌های روحی یکی از محرک‌های شناخته‌شده برای شعله‌ور شدن پسوریازیس می‌باشند. ترک سیگار و کاهش مصرف الکل از دیگر اقداماتی است که خطر شعله‌ور شدن بیماری را کاهش خواهند داد و به بهبود سلامت عمومی بدن نیز کمک می‌کنند. درنهایت، مصرف برخی مکمل‌های غذایی همانند اسیدهای چرب امگا۳، ویتامین D یا پروبیوتیک‌ها نیز ممکن است در بهبود علائم موثر باشند.
تغذیه و سبک زندگی در کنترل بیماری پسوریازیس
یک برنامه غذایی و سبک زندگی متعادل می‌تواند به طور چشمگیر کیفیت زندگی افراد مبتلا به پسوریازیس را بهبود بخشد. تمرکز بر غذاهای تازه و طبیعی، نوشیدن آب کافی و محدود کردن نمک و افزودنی‌های مصنوعی به کاهش التهاب کمک می‌کند. این بیماری ربط مستقیمی با فرآیندهای التهابی بدن دارد.
مصرف مواد غذایی سرشار از آنتی‌اکسیدان‌ها و اسیدهای چرب امگا۳ همانند ماهی‌های چرب، سبزیجات برگ سبز، میوه‌های رنگارنگ و مغزها، به کاهش التهاب سیستم ایمنی و بهبود سلامت پوست کمک می‌کند. در ادامه می‌توانید با تأثیر تغذیه و سبک زندگی در کنترل این بیماری آشنا شوید.
غذاهای سودمند و زیان‌آور برای مبتلایان به پسوریازیس
تغذیه سالم و ضدالتهابی می‌تواند در کاهش علائم بیماری پسوریازیس (صدف) نقش داشته و در بهبود علائم بیماری موثر باشد. برخی مواد غذایی با داشتن ترکیبات ضدالتهاب و آنتی‌اکسیدان، التهاب سیستمیک را کاهش خواهند داد، در حالی که برخی دیگر می‌توانند محرک التهاب و تشدید علائم باشند. جدول زیر مثال‌هایی از غذاهای سودمند و غذاهای محرک (زیان‌آور) برای مبتلایان به پسوریازیس را مشخص می‌کند:
| دسته‌بندی | غذاهای سودمند | غذاهای محرک و زیان‌آور |
| پروتئین‌ها | ماهی‌های چرب (سالمون، ساردین، قزل‌آلا)، مرغ بدون پوست | گوشت‌های فرآوری‌شده (سوسیس، کالباس)، گوشت قرمز پرچرب |
| چربی‌ها | روغن زیتون، روغن بذر کتان، گردو | روغن‌های هیدروژنه، چربی‌های ترانس |
| سبزیجات و میوه‌ها | سبزیجات برگ‌دار (اسفناج، کلم‌برگ)، کلم‌بروکلی، توت‌فرنگی، بلوبری | سبزیجات سرخ‌شده در روغن زیاد، میوه‌های بسیار شیرین به صورت شربت یا کمپوت |
| غلات و حبوبات | غلات کامل (جو دوسر، برنج قهوه‌ای)، عدس، نخود | نان و غلات سفید، محصولات قندی و شیرینی‌ها |
| نوشیدنی‌ها | آب، چای سبز | نوشیدنی‌های الکلی، نوشابه‌های قندی |
یاد داشته باشید که هر بیمار ممکن است به هر ماده غذایی واکنش متغیری نشان دهد. پیشنهاد می‌شود بیماران با کمک یک دکتر پوست یا کارشناس تغذیه، غذاهای محرک و سودمند برای خود را شناسایی کنند و رژیم غذایی مشخصی داشته باشند.
نقش کاهش وزن و ورزش در کنترل بیماری
چاقی و اضافه وزن یکی از عوامل مهم در ا
