یبوست علائم، دلایل، انواع و روشهای پیشگیری و درمان کامل, یبوست یک اختلال گوارشی رایج است که در آن ریتم طبیعی رودهها دچار اختلال شده و دفع مدفوع به فرایندی دشوار و دردناک تبدیل میشود. اگر تعداد دفعات اجابت مزاج در هفته کمتر از سه بار باشد یا مدفوع سفت، خشک و با زور زیاد خارج شود، احتمالاً شما مبتلا به این مشکل هستید. این عارضه معمولاً با علائمی چون نفخ، حس تخلیه ناقص روده و درد شکمی همراه میشود.
تعریف پزشکی یبوست از دیدگاه پزشکی، یبوست تنها به تعداد دفعات دفع محدود نمیشود، بلکه مجموعهای از علائم بالینی را در بر میگیرد. معیارهای اصلی شامل مدفوع خشک و تکهتکه، نیاز به زور زدن بیش از حد، حس عدم تخلیه کامل و درد هنگام دفع است.
علائم رایج یبوست علائم گوارشی مشخصترین نشانهها مستقیماً مربوط به سیستم گوارش هستند و شامل موارد زیر میشوند مدفوع سفت، خشک یا تکهتکه دفع دشوار و دردناک دلدرد، دلپیچه و حس نفخ تهوع و بیاشتهایی حس سنگینی و پری شکم احساس تخلیه ناقص روده پس از مراجعه به توالت علائم غیر گوارشی در برخی موارد، یبوست با نشانههایی ظاهر میشود که به نظر مستقیم به روده مربوط نیستند، اما ناشی از تجمع سموم و اختلال هضم هستند.
این علائم شامل بوی بد دهان، مشکلات پوستی (مانند جوش)، خستگی مزمن، بیحوصلگی و کاهش تمرکز میباشد. چرا یبوست به وجود میآید؟ رژیم غذایی نامناسب و کمآبی کمبود فیبر در غذا باعث کاهش حجم مدفوع و سفت شدن آن میشود. فیبرها با جذب آب، حجم مدفوع را افزایش داده و عبور آن را آسان میکنند.
لتیک روده را تحریک میکند. عدم تحرک، حرکات روده را کند میکند.
علاوه بر این، استرس و اضطراب از طریق محور مغز-روده بر عملکرد گوارش تأثیر منفی میگذارند و میتوانند باعث ایجاد یا تشدید یبوست شوند. تأثیر داروها و مکملها بسیاری از داروها عوارض یبوست دارند. مهمترین آنها عبارتند از مکملهای آهن، مسکنهای نارکوتیکی (مانند مورفین)، داروهای ضدافسردگی، ضدتشنج، آنتیهیستامینها، داروهای فشار خون (به ویژه کلسیومچنل بلوکرها) و برخی داروهای عصبی.
بیماریهای پایه و علل روانی بیماریهایی چون دیابت، کمکاری تیروئید، سندرم روده تحریکپذیر (IBS)، بیماری پارکینسون، اماس و تومورهای روده میتوانند باعث یبوست ثانویه شوند. همچنین اختلال در سیستم عصبی رودهای ناشی از افسردگی و اضطراب مزمن، عامل موثری در بروز این مشکل است. انواع یبوست یبوست حاد (گذرای) این نوع به صورت ناگهانی و برای مدت کوتاه (چند روز) رخ میدهد و معمولاً ناشی از تغییر رژیم غذاری، سفر، یا مصرف موقت دارو است.
با اصلاح سبک زندگی به سرعت بهبود مییابد. یبوست مزمن اگر علائم به مدت سه ماه یا بیشتر ادامه داشته باشد و دفعات اجابت مزاج هفتهای کمتر از سه بار باشد، به یبوست مزمن مبتلا هستید. این نوع نیازمند بررسی دقیق پزشکی برای یافتن علت ریشهای است. یبوست عملکردی (اولیه) این دسته شامل مواردی است که بدون وجود بیماری ساختاری، کارکرد روده دچار اختلال شده است.
انواع آن عبارتند از یبوست با عبور طبیعی سرعت عبور طبیعی است اما فرد دچار سختی دفع، نفخ و درد است. یبوست با عبور کند ترانزیت روده کند شده و مدفوع سفت میشود. یبوست خروجی (ديسینرژی) ناشی از ناهمگامی عضلات کف لگن در زمان دفع است. یبوست ایدیوپاتیک علتی مشخص برای آن یافت نمیشود. یبوست در گروههای خاص کودکان معمولاً ناشی از کمفیبر خوردن، کمآبی و ترس از درد دفع است. با اصلاح عادات تغذیهای و توالتتربیتی قابل حل است.
سالمندان به دلیل ضعف عضلات، کمتحرکی، چند دارویی بودن و کاهش حس تشنهگی شایعتر است. بارداری افزایش هورمون پروژسترون حرکات روده را کند میکند. فشار رحم بر روده و مصرف آهن هم عوامل تشدیدکنندهاند. معمولاً از سهماهه دوم آغاز و پس از زایمان بهبود مییابد. عوارض ناشی از یبوست مزمن غفلت از درمان یبوست میتواند به عوارض جدی منجر شود بواسیر ناشی از زور زدن مداوم و تورم رگهای مقعد.
شقاق مقعدی پارگی پوست مقعد به دلیل عبور مدفوع سفت، همراه با درد شدید و خونریزی. انسداد روده تجمع مدفوع سفت در روده که اورژانس پزشکی است. افتادگی رکتوم بیرون آمدن بخشی از روده از مقعد ناشی از فشار مداوم. تأثیر بر کیفیت زندگی افزایش استرس، افسردگی، اختلال خواب و کاهش تمرکز. علائم خطرناک کی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر یبوست با علائم زیر همراه باشد، مراجعه فوری به پزشک الزامی است خون در مدفوع (به ویژه مقدار زیاد یا رنگ تیره) درد شدید و ناگهانی شکم تب همزمان با یبوست کاهش وزن ناخواسته و بیعلت استفراغ (به ویژه استفراغ فکال یا صفراوی) روشهای تشخیص یبوست توسط پزشک پزشک ابتدا با اخذ سوابق پزشکی، معاینه شکم و رکتوم دیجیتالی، وضعیت بیمار را ارزیابی میکند.
در موارد مزمن یا وجود علائم هشداردهنده، آزمایشهای تکمیلی درخواست میشود کولونوسکوپی برای بررسی مخاط روده و حذف تومور یا التهاب. آزمایشهای خون شامل TSH برای بررسی تیروئید، قند خون برای دیابت و مانومتری آنو-رکتال برای ارزیابی عملکرد عضلات کف لگن و اسفنکترها (تشخیص دیسینرژی). مطالعه ترانزیت روده با نشاندهندههای رادیواپاک برای سنجیدگی سرعت عبور.
استراتژیهای درمان یبوست درمان بر اساس شدت و علت، از تغییرات سبک زندگی تا مداخلههای پزشکی و جراحی متنوع است. تدابیر خانگی و تغییرات سبک زندگی (خط اول درمان) افزایش تدریجی فیبر غذا (میوه، سبزیجات، غلات کامل، بقولیات) تا ۲۵-۳۰ گرم در روز. مصرف ۸ تا ۱۰ لیوان آب در روز. ورزش منظم (حداقل ۳۰ دقیقه پیادهروی سریع روزانه). تعیین زمان منظم برای اجابت مزاج (بهتر است بعد از صبحانه).
استفاده از اسکامپا (پایینآورد پاها) در توالت برای زاویهای طبیعیتر. داروهای بدون نسخه و تجویزی اگر تدابیر غیردارویی کارساز نباشند، پزشک ممکن است داروهای زیر را تجویز کند ملینهای حجمساز (فیبر مکمل) مانند اسپیغول (پیورولاکس)، متیلسيلولز. امن برای استفاده طولانیمدت. ملینهای اسموتیک لاکتولوز، ماکروگول (پگ)، سورات. آب را به داخل روده میکشند. انتخاب اول برای سالمندان و کودکان. ملینهای محرک بیزاکودیل، سنا.
انقباض روده را افزایش میدهند. فقط برای استفاده کوتاهمدت. ملینهای روغنی روغن معدنی، گلیسیرین. تشحیم مدفوع. استفاده طولانیمدت توصیه نمیشود. نرمکنندههای مدفوع داکتوسات صدیم. داروهای جدیدتر (برای یبوست مزمن/ایدیوپاتیک) لوبیپروستون، لیناکلوتاید، پلکاناتید، پروکالوپراید. این داروها ترشح مایع و حرکات روده را تقویت میکنند.
درمانهای پیشرفته بیوفیدبک کف لگن استاندارد طلایی برای یبوست خروجی (ديسینرژی) برای یادگیری هماهنگی عضلات. شیاف و تنقیه برای موارد شدید و فیکال ایمپکشن. جراحی در موارد نادر و انتخاب شده (مانند یبوست کند ترانزیت مقاوم بر درمان یا مگاکولون). راهکارهای پیشگیری از یبوست پیشگیری همیشه آسانتر و موثرتر از درمان است.
با رعایت نکات زیر میتوانید از بروز یبوست جلوگیری کنید تغذیه پرفیبر روزانه ۵ واحد میوه و سبزی و انتخاب غلات کامل به جای آرد سفید. مصرف کافی مایعات آب، چای سبز، دمنوشها. محدود کردن کافئین و الکل. فعالیت بدنی روزانه پیادهروی، دوچرخهسواری، یوجا یا شنا. مدیریت استرس مدیتیشن، تنفس عمیق، خواب کافی (۷-۸ ساعت). عدم انکار نیاز به دفع بلافاصله پس از احساس نیاز به توالت مراجعه کنید.
مراقبت در مصرف دارو در صورت مصرف داروهای یبوستزا، با پزشک برای جایگزین یا پیشگیری مشورت کنید. یبوست یک مشکل قابل کنترل است. با شناخت علائم، درک دلایل و اجرای برنامهای جامع از تغذیه، تحرک و مدیریت استرس، میتوانید سلامت روده خود را حفظ کنید. اگر علائم مزمن شد یا علائم خطرناک مشاهده کردید، بدون تاخیر با متخصص گوارش و کبد مشورت نمایید.
