مغز در پیری ضعیف نمیشود راهنمای علمی برای تقویت حافظه و انعطافپذیری عصبی, بزرگترین ترس بسیاری از ما در سالهای پایانی عمر، از دست دادن قابلیتهای ذهنی مانند حافظه و تمرکز است. باور رایج حاکی از آن است که مغز همانند سایر اعضای بدن، در مسیر یکطرفهای به سمت زوال حرکت میکند. اما یافتههای علمی اخیر این دیدگاه را به چالش میکشند و نشان میدهند که مغز انسان ظرفیت شگفتانگیزی برای بازسازی و حتی نیرومندتر شدن در طول عمر دارد.
این خبر امیدبخش برای هر کسی است که به دنبال حفظ کیفیت زندگی و سلامت شناختی در سالهای پیری است. کشف شگفتانگیز برخی نواحی مغز با افزایش سن ضخیمتر میشوند برخلاف باور متداول که مغز به طور مداوم تحلیل میرود، یک تحقیق جدید منتشر شده در مجله معتبر نشان میدهد که قسمتهایی از مغز نه تنها ضعیف نمیشوند، بلکه در واقع ضخیمتر و کارآمدتر میگردند.
شر حسی-پیکری تمرکز کردهاند؛ بخشی از مغز که وظیفه پردازش اطلاعات حسی از بدن را بر عهده دارد و به ما امکان میدهد بافتها، دما و فشار را درک کنیم.
نتایج نشان داد که این ناحیه از چندین لایه تشکیل شده و این لایهها با سن به شکل متغیری دگرگون میشوند. در حالی که لایههای پایین نازکتر شدهاند، لایههای میانی و بالایی که مسئول پردازش محرکهای لمسی هستند، در افراد سالمند ضخیمتر از جوانان مشاهده شدهاند. انعطافپذیری عصبی جادههای مغز همیشه در حال ساختاند برای درک اهمیت این کشف، باید با مفهوم انعطافپذیری عصبی آشنا شویم.
مغز را میتوان به یک شهر بزرگ با میلیونها جاده (اتصالات عصبی) تشبیه کرد. انعطافپذیری عصبی به معنای توانایی این شهر برای ساخت جادههای جدید یا تغییر مسیر جادههای قدیمی بر اساس نیازها و تجربیات تازه است.
استفاده کن یا از دست بدهکلید پیری سالم مغز چرا برخی لایهها ضخیمتر و برخی دیگر نازکتر میشوند؟
تیم پژوهشی معتقد است پاسخ در اصل معروف استفاده کن یا از دست بده نهفته است. لایههای میانی و بالایی قشر حسی-پیکری به دلیل تماس مداوم ما با محیط اطراف (لمس اشیاء، گرفتن دستها و…) به طور پیوسته فعال هستند. این فعالسازی مداوم، همانند ورزش دادن یک عضله، باعث تقویت و حفظ این لایهها میشود. نکته جالبتر اینکه محققان دریافتند حتی لایههای نازکشده نیز در حال تلاش برای جبران هستند. در این لایهها، ضخامت میلین افزایش یافته بود.
میلین لایه چربی است که مانند روکش عایق، آکسونهای عصبی را میپوشاند و سرعت و کیفیت انتقال پیامهای عصبی را افزایش میدهد. افزایش میلین در سن بالا، نشاندهنده تلاش مغز برای حفظ کارایی و سازگاری با شرایط جدید است. نقشه راه عملی برای حفظ جوانی ذهن اکنون که میدانیم مغز ما قابلیت بازسازی دارد، چگونه میتوانیم این فرآیند را تسریع و تقویت کنیم؟ حفظ سلامت شناختی بر روی چند ستون اصلی استوار است ۱.
اطلاعات نوین تغذیه کرد.
یادگیری مهارت تازه یادگیری زبان خارجی یا نواختن ساز موسیقی، از بهترین تمرینها است زیرا نواحی مختلف مغز را به طور همزمان فعال میکند. بازیهای استراتژیک شطرنج، سودوکو و بازیهای ویدیویی استراتژیک، حافظه، حل مسئله و تفکر انتقادی را تقویت میکنند. خروج از منطقه راحت کارهای ساده مانند تغییر مسیر رفتن به خانه یا مسواک زدن با دست غیرمعمول، مغز را به ساخت مسیرهای عصبی جدید وادار میکند. ۲.
فعالیت بدنی منظم سلامت تن، سلامت ذهن تحقیقات جدید به طور قطعی اثبات کردهاند که سلامت مغز از سلامت بدن جدا نیست. ورزشهای هوازی مانند پیادهروی سریع، دویدن و شنا، اثرات شگفتانگیزی بر مغز دارند افزایش جریان خون ورزش، اکسیژن و مواد مغذی بیشتری را به مغز میرساند. تحریک نوروژنزیس فعالیت بدنی باعث تولید پروتئین BDNF میشود که از رشد نورونهای جدید و تقویت اتصالات موجود پشتیبانی میکند.
حفظ جوانی ذهن بدون تحرک بدنی gần به غیرممکن است. ۳. تغذیه مغزمحور سوخت مناسب برای نورونها مغز شما نزدیک به ۲۰ درصد از کل انرژی بدن را مصرف میکند؛ بنابراین تغذیه تأثیر مستقیمی بر عملکرد آن دارد. چربیهای سالم (اُگا-۳) در ماهیهای چرب، گردو و دانههای کتان یافت شده و برای ساخت غشای سلولی مغز ضروری هستند.
آنتیاکسیدانها در میوهها و سبزیجات رنگارنگ (مانند توتفرنگی و اسفناج) وجود دارند و سلولهای مغزی را در برابر استرس اکسیداتیو محافظت میکنند. کاهش قند و غذاهای فرآوریشده مصرف بالا قند میتواند باعث التهاب و آسیب به حافظه شود. ۴. روابط اجتماعی عمیق داروی ضد انزوا برای مغز انسان موجودی اجتماعی است و انزوا یکی از بزرگترین عوامل خطر برای زوال شناختی محسوب میشود.
گفتگوهای عمیق و معنادار، یک تمرین پیچیده برای مغز هستند که نواحی زبان، حافظه، همدلی و حل مسئله را به طور همزمان فعال میکنند. برای حفظ سلامت مغز، در پرورش روابط اجتماعی کوشا باشید. واهمههای رایج درباره پیری مغز واهمه شما با تمام نورونهای خود متولد میشوید و هیچ سلول جدیدی ساخته نمیشود.حقیقت مغز حتی در سنین بالا نیز قادر به تولید نورونهای جدید (نوروژنزیس) است، به ویژه در هیپوکمپوس (مرکز حافظه).
واهمه از دست دادن حافظه بخش اجتنابناپذیر پیری است.حقیقت فراموشیهای جزئی طبیعی است، اما از دست دادن شدید حافظه نشانه بیماری است، نه پیری طبیعی. سبک زندگی سالم میتواند به شدت حافظه را محافظت کند. نتیجهگیری نهایی بزرگترین درس یافتههای علمی اخیر این است که مغز ما یک مجسمه ثابت و فرسودهپذیر نیست، بلکه مانند یک باغ است که نیازمند مراقبت و باغبانی مداوم میباشد. فرآیند پیری مغز یک خیابان یکطرفه به سمت زوال نیست.
شما امروز با انتخابهای سبک زندگی خود، در حال کاشتن بذرهای سلامت مغز فردای خود هستید. بهترین قدم برای فردا، آغاز مراقبت از مغز از همین امروز است.
