دوران بارداری با تغییرات هورمونی گسترده و افزایش جریان خون، تأثیر قابل‌توجهی بر وضعیت پوست مادر می‌گذارد. لک‌های تیره موسوم به ملاسما، آکنه، خشکی پوست و ترک‌های پوستی تنها بخشی از مشکلات پوستی دوران بارداری هستند که بیشتر آن‌ها گذرا و بی‌خطر محسوب می‌شوند. با این حال، در برخی موارد این مشکلات می‌توانند به‌شکل دائمی بروز کنند یا حتی نشانه‌ای از بیماری جدی باشند.
شناخت دقیق این اختلالات، تفکیک بین مشکلات طبیعی و موارد هشداردهنده و آگاهی از راه‌حل‌های مناسب مراقبت و درمان، نقش مهمی در حفظ سلامت مادر در دوران بارداری و جنین ایفا می‌کند. در این مقاله از مجله پزشکی دکتردکتر، ضمن معرفی شایع‌ترین اختلالات پوستی در بارداری، به بررسی راه‌حل‌های کنترل و درمان هر یک از آن‌ها پرداخته‌ایم.
🔗 بیشتر بخوانید: دیابت بی مزه چیست؟ آیا دیابت بی مزه درمان قطعی دارد؟_رنگو
در انتها اگر سوالی دارید، در بخش نظرات بنویسید. کارشناس سلامتی دکتردکتر به سوالات شما پاسخ خواهد داد.
آیا تغییرات پوستی در دوران بارداری طبیعی هستند؟
در دوران بارداری، بدن زن دچار تغییرات فیزیولوژیکی گسترده‌ای می‌شود که تعداد زیادی از آن‌ها به‌شکل مشکلات پوستی دوران بارداری نمایان می‌گردند. این تغییرات پوستی بیشتر طبیعی بوده و عمدتاً به دو دلیل زیر رخ می‌دهند:
🔗 بیشتر بخوانید: هنگامی پزشک سخن‌هایمان را جدی نمی‌گیرد، چه کنیم؟_رنگو
- نوسانات هورمونی: در طول بارداری، سطوح هورمون‌های استروژن و پروژسترون به‌شکل قابل‌توجهی بالا می‌روند و اوج این افزایش معمولاً در سه‌ماهه سوم بارداری مشاهده می‌شود. این تغییرات هورمونی باعث تحریک غدد سباسه و افزایش تشکیل چربی طبیعی پوست می‌شود که پیامد آن بروز یا تشدید آکنه و جوش و چرب شدن پوست است. همچنین گاهی افزایش سطح این هورمون‌ها باعث تحریک تشکیل ملانین شده و تیره‌شدن نواحی خاصی از پوست را به دنبال دارد.
- افزایش جریان خون: حجم خون در دوران بارداری، ۳۰ تا ۵۰ درصد افزایش آشکار می‌کند تا اکسیژن و مواد مغذی کافی به جنین در حال رشد برسد. این افزایش حجم و جریان خون باعث روشن‌شدن پوست و افزایش درخشندگی آن می‌شود.
بر پایه گزارش منتشرشده در موسسه ملی بهداشت آمریکا (NIH)،
بیش از ۹۰ درصد زنان باردار، دچار مشکلات پوستی دوران بارداری خواهند شد.
این آمار مشخص می‌کند که اختلالات پوستی در بارداری نه تنها شایع هستند، بلکه می‌توان آن‌ها را بخشی جدایی‌ناپذیر از این دوران تلقی کرد.
شایع‌ترین مشکلات پوستی دوران بارداری
رایج‌ترین مشکلات پوستی دوران بارداری شامل موارد زیر می‌باشند. دقت داشته باشید که هر زن باردار ممکن است تنها یکی یا چند مورد از این مشکلات را تجربه کند و لزوماً همه آن‌ها در یک فرد ظاهر نمی‌شوند.
ترک‌های پوستی
استریا یا ترک‌های پوستی به‌شکل خطوط یا نوارهای فرورفته و نازک ظاهر می‌شوند. رنگ این ترک‌ها بسته به رنگ پوست به رنگ صورتی، قرمز، قهوه‌ای یا بنفش روی شکم، باسن، سینه‌ها، ران‌ها یا بازوها خواهد بود. مطابق آمار، تقریبا از هر ۱۰ زن، ۸ نفر به این مشکل دچار می‌شوند. اما زمان بروز آن در افراد گوناگون متفاوت است. معمولاً افراد قبل از مشاهده خطوط روی پوست خود، در ناحیه مورد نظر حس خارش می‌کنند.
لک بارداری
لک بارداری یا ملاسما که بیشتر به آن ماسک بارداری هم می‌گویند، یک اختلال رنگدانه‌ای است که به‌شکل لکه‌های تیره‌رنگ روی پوست خود را نشان می‌دهد. این لکه‌ها بیشتر در نواحی در معرض نور خورشید همچون صورت دیده خواهد شد.
تیرگی پوست
افزایش رنگدانه‌های پوست در دوران بارداری باعث تیرگی پوست می‌شود. این تیرگی معمولاً در هاله سینه، زیر بغل، کشاله ران و ناحیه تناسلی رخ می‌دهد. در برخی افراد هم خال‌ها و جای زخم‌ها پررنگ‌تر از قبل شده و یا لینه‌آ نیگرا یا خط سیاه شکمی پدیدار می‌شود.
آکنه بارداری
آکنه و جوش بارداری در اثر تشکیل بیشتر از حد سبوم یا همان چربی طبیعی پوست به وجود می‌آید و یکی از رایج‌ترین اختلالات پوستی در بارداری در سه‌ماهه اول و دوم محسوب می‌شود. صورت، گردن، سینه و پشت بدن از جمله نواحی مستعد جوش در بارداری می‌باشند.
خشکی پوست
خشکی پوست در بارداری معمولاً در ماه‌های آخر بارداری آشکار می‌شود و نتیجه ترکیب چند عامل است. تغییرات هورمونی باعث کاهش توانایی پوست در نگه‌داری رطوبت می‌شود و هم‌زمان، کشیده‌شدن پوست روی شکم در اثر رشد جنین از دست رفتن آب پوست را تشدید می‌کند. از نشانه‌های شایع خشکی پوست در بارداری می‌توان به پوسته‌پوسته شدن پوست و خارش اشاره کرد.
خارش شکم و سینه‌ها
خشکی و کشیدگی پوست و تغییرات هورمونی در دوران بارداری، در ۲۰ درصد از زنان باردار باعث خارش خفیف می‌شود. از آنجا که پوست شکم و سینه‌ها بیشترین مقدار کشیدگی را تجربه می‌کنند، خارش در این نواحی شایع‌تر است و حتی گاهی نوک سینه‌ها را هم درگیر می‌کند.
رگ‌های عنکبوتی و واریس
رگ‌های عنکبوتی به‌شکل شبکه‌ای از مویرگ‌های ریز و قرمز رنگ روی پوست صورت، گردن و بازوها مشاهده می‌شوند. رگ‌های واریسی هم به‌شکل رگ‌های برجسته آبی یا بنفش، بیشتر در پاها و گاهی در ناحیه فرج، واژن یا مقعد بروز می‌کنند.
اختلالات پوستی خاص دوران بارداری
مشکلات پوستی دوران بارداری همیشه به مشکلات عمومی همچون جوش و آکنه محدود نیستند. گاهی بانوان باردار به اختلالاتی دچار می‌شوند که فقط اختصاصی همین دوران می‌باشند. در ادامه، به معرفی این اختلالات پرداخته‌ایم:
پاپول‌های کهیر همانند خارش‌دار بارداری
پاپول‌ها و پلاک‌های کهیرمانند خارش‌دار دوران بارداری شایع‌ترین اختلالات پوستی در بارداری محسوب می‌شود که تقریبا ۱ مورد از هر ۱۶۰ بارداری را تحت تأثیر قرار می‌دهد. این ضایعات خارش‌دار، بیشتر در داخل ترک‌های پوستی ناحیه شکم ظاهر شده و کم‌کم به نواحی دیگر بدن همچون ران‌ها، سینه‌ها و بازوها گسترش می‌یابند. این اختلال معمولاً در اواخر بارداری آغاز شده و خطری برای مادر و جنین ندارد. این ضایعات بعد از زایمان به‌شکل خودبه‌خود و طی چند هفته رفع می‌شوند.
کلستاز بارداری
کلستاز داخل‌کبدی بارداری یا کلستاز بارداری، یک اختلال کبدی است که معمولاً در سه‌ماهه سوم بارداری و بیشتر از نزدیک به هفته ۲۸ ظاهر می‌شود. مشخصه مهم این بیماری، خارش شدید بدن است که بیشتر در کف دست‌ها و پاها آغاز شده و سپس به دیگر نواحی بدن انتقال می‌یابد، بدون اینکه ضایعات پوستی تشکیل شود. این علائم بیشتر در شب تشدید شده و بر کیفیت خواب مادر تأثیر منفی می‌گذارد. این بیماری برای مادر خطر جدی ندارد، اما ممکن است عوارضی برای جنین به همراه داشته باشد.
عارضه هرپس بارداری
پمفیگوئید بارداری (Pemphigoid gestationis) یا هرپس بارداری، یک بیماری نادر و خودایمنی مخصوص بارداری است که باعث تشکیل حباب زیراپیدرم در سه‌ماهه دوم یا سوم بارداری می‌شود. ضایعات ناشی از این بیماری ابتدا به‌شکل پاپول‌های خارش‌دار در اطراف ناف ظاهر می‌شود، سپس به قسمت‌های گسترده‌تری از بدن گسترش می‌یابد.
عارضه Impetigo herpetiformis
ایمپتیگو هرپتی‌فورمیس، یک نوع نادر و شدید از پسوریازیس است که به‌صورت خاص در دوران بارداری رخ می‌دهد. این بیماری معمولاً در سه‌ماهه سوم آغاز می‌شود و ممکن است بعد از زایمان هم ادامه داشته باشد. مشخصه بالینی آن ظهور ناگهانی تعداد زیادی حباب چرکی است که به‌شکل گروهی در حاشیه لکه‌های قرمز ظاهر می‌شود. یکی از عوارض مهم این اختلال، افت سطح کلسیم خون یا هیپوکلسمی است که مشکلاتی را برای جنین و مادر به وجود می‌آورد.
چه زمانی مشکلات پوستی در بارداری دلواپس‌کننده هستند؟
در حالی که بیشتر مشکلات پوستی دوران بارداری طبیعی و موقتی می‌باشند، برخی از آن‌ها خبر از وجود بیماری‌های پوستی جدی‌تر همچون سرطان پوست می‌دهند. در ادامه، به برخی از این علائم هشداردهنده اشاره کرده‌ایم:
- بزرگ‌شدن لکه‌ها یا تحول شکل آن‌ها
- خون‌ریزی یا ترشح از لکه‌های پوستی
- تغییرات قابل‌توجه در اندازه، شکل یا رنگ خال‌ها
- افزایش شدت خارش از حالت خفیف به شدید به‌ویژه در شب
در صورت مشاهده هرگونه تحول دلواپس‌کننده در پوست خود در دوران بارداری، از خوددرمانی پرهیز کرده و به متخصص پوست یا متخصص زنان مراجعه کنید.
راه‌های کنترل و درمان مشکلات پوستی دوران بارداری
تعداد زیادی از مشکلات پوستی دوران بارداری با وجود بی‌خطر بودن، باعث ناراحتی جسمی یا روانی مادر می‌شوند. به همین دلیل، شناخت راهکارهای ایمن و موثر برای کنترل و کاهش علائم اختلالات پوستی در بارداری اهمیت زیادی دارد. در ادامه، با مهم‌ترین رویکردهای درمانی مورد استفاده در دوران بارداری را معرفی کرده‌ایم:
راه‌حل‌های خانگی درمان مشکلات پوستی در بارداری
اولین قدم در کنترل و درمان مشکلات پوستی دوران بارداری، بهره‌گیری از راه‌حل‌های ساده و خانگی است. در ادامه، به معرفی موثرترین راهکارهای خانگی برای کنترل مشکلات پوستی رایج این دوران پرداخته‌ایم:
| مشکلات پوستی دوران بارداری | راه‌های درمان خانگی |
| آکنه بارداری | مالیدن عسل یا روغن درخت چای رقیق‌شده روی پوست نوشیدن آب کافی و داشتن رژیم غذایی سالم |
| ترک‌های پوستی | بهره‌گیری از روغن نارگیل، کره شیا و روغن ویتامین E برای نگه‌داری رطوبت پوست ماساژ پوست با روغن بادام یا کره کاکائو به‌صورت روزانه نوشیدن آب کافی و خوردن غذاهای حاوی کلاژن همچون تخم‌مرغ و مغزیجات |
| ملاسما | بهره‌گیری از روشن‌کننده‌های طبیعی آلوئه‌ورا، زردچوبه و سرم ویتامین C پوشیدن کلاه لبه‌دار |
| خشکی و خارش پوست | نوشیدن آب زیاد مرطوب نگه‌داشتن پوست |
| واریس و رگ‌های عنکبوتی | بالا نگه‌داشتن پاها در زمان استراحت پوشیدن جوراب‌های فشاری خودداری از ایستادن طولانی‌مدت |
این راهکارها بیشتر در موارد خفیف موثر می‌باشند. در موارد شدید و یا در صورت عدم بهبود این مشکلات با راه‌حل‌های خانگی، باید از پزشک پشتیبانی گرفت.
مراقبت‌های پوستی ایمن در بارداری
یکی از راهکارهای کنترل انواع اختلالات پوستی در بارداری، بهره‌گیری از محصولات مراقبت پوست زیر است:
- ضدآفتاب؛ برای درمان ملاسما و پیشگیری از تیره‌تر شدن لک‌ها، بهره‌گیری روزانه از ضدآفتاب با طیف گسترده الزامی است. این نوع ضدآفتاب باید از پوست در برابر هر دو اشعه UVA و UVB محافظت کند.
- شوینده‌های ملایم؛ برای کاهش آکنه و جوش، پوست خود را روزی دو بار با بهره‌گیری از شوینده‌ها و صابون‌های ملایم و فاقد مواد شیمیایی خشن بشویید. بهره‌گیری از شوینده‌های حاوی اسکراب یا لایه‌بردار در این دوران پیشنهاد نمی‌شود.
- مرطوب‌کننده؛ بهره‌گیری از مرطوب‌کننده‌های بدون عطر و حاوی ترکیبات آبرسان همچون هیالورونیک اسید یا گلیسیرین به کاهش برخی مشکلات پوستی دوران بارداری نظیر خشکی و خارش پوست و ترک‌های پوستی کمک می‌کند.
همیشه قبل از آغاز یا تغییر روتین مراقبت از پوست خود در دوران بارداری، با پزشک متخصص پوست مشورت کنید. با این کار اطمینان حاصل خواهید کرد که از محصولاتی ایمن و موثر برای کنترل مشکلات پوستی دوران بارداری خود بهره می‌برید.
درمان‌های دارویی مجاز در بارداری
در برخی موارد، شدت یا نوع مشکلات پوستی دوران بارداری به‌شکلی است که کنترل آن‌ها تنها با مراقبت‌های معمول مقدور نیست و نیاز به مداخلات دارویی وجود دارد. در جدول زیر، برخی از داروهای مجاز برای کنترل و درمان شایع‌ترین انواع اختلالات پوستی در بارداری آورده شده است.
قبل از معرفی داروها لازم به ذکر است که مجاز بودن این داروها به معنی مصرف خودسرانه آن‌ها نیست. نوع دارو، دوز و زمان مصرف آن را باید پزشک متخصص تعیین کند تا از هرگونه صدمه احتمالی به مادر و جنین پیشگیری شود.
| مشکلات پوستی | داروهای مجاز |
| ملاسما (لکه‌های تیره) | کرم‌های هیدروکینون |
| پاپول‌های کهیر همانند خارش‌دار بارداری | آنتی‌هیستامین‌ها، کورتیکواستروئیدهای موضعی |
| خارش بارداری | کورتیکواستروئیدهای موضعی، قرص کلرفنیرامین |
| ترک پوستی | کرم‌های حاوی هیالورونیک اسید |
| آکنه | لوسیون‌های آنتی‌بیوتیکی همچون اریترومایسین یا کلیندامایسین |
| کلستاز بارداری | داروهای ضدخارش، داروهای کاهنده اسید صفرا |
| Pemphigoid gestationis | کورتیکواستروئیدهای موضعی یا خوراکی |
| Impetigo herpetiformis | کورتیکواستروئیدها |
نکته! کرم رتین‌آی هم به‌عنوان دارویی موثر در کاهش ترک‌های پوستی شناخته می‌شود، اما به دلیل خطرات احتمالی برای جنین، مصرف آن در دوران بارداری منع شده است. علاوه‌بر داروها، راه‌حل‌های پزشکی پیشرفته‌ای همچون لیزر درمانی، درم‌آبریزون و میکرونیدلینگ جهت بهبود ترک‌های پوستی وجود دارند که معمولاً بعد از زایمان به کار گرفته می‌شوند.
آیا مشکلات پوستی بعد از زایمان از بین می‌روند؟
معمولاً با متعادل‌شدن سطح هورمون‌ها بعد از زایمان، تعداد زیادی از مشکلات پوستی دوران بارداری همچون لک ملاسما کم‌کم و طی چند ماه محو می‌شود. آکنه هم به مرور بهبود می‌یابد، اما ممکن است از چند هفته تا چند ماه طول بکشد تا به‌صورت کامل از بین برود. در رابطه با ترک‌های پوستی یا استریا باید بدانید که این ترک‌ها هیچ‌گاه به‌صورت کامل از بین نمی‌روند، اما با گذشت زمان و بهره‌گیری از درمان‌های مناسب می‌توان آن‌ها را کمرنگ‌تر کرد.
برای تسریع روند بهبود مشکلات پوستی دوران بارداری بعد از زایمان، آب کافی بنوشید، پوست را با اسکراب‌های ملایم پاکسازی کنید و بهره‌گیری از مرطوب‌کننده و ضدآفتاب را جدی بگیرید. در کنار این موارد، داشتن تغذیه سالم، خواب کافی و در صورت لزوم، بهره‌گیری از درمان‌های تخصصی هم راهکارهای موثری برای افزایش سرعت روند درمان به‌شمار می‌روند. در این راستا، می‌توانید از دکتر آنلاین پوست هم از طریق سامانه دکتردکتر، مشاوره بگیرید.
مشکلات پوستی دوران بارداری؛ بیشتر بی‌خطر و قابل کنترل
اختلالات پوستی در بارداری همچون آکنه، لک، تیرگی یا ترک‌های پوستی بیشتر موقتی و بی‌خطر می‌باشند و با گذشت زمان بعد از زایمان، به مرور زمان کمرنگ یا رفع می‌شوند. با این حال، اگر نمی‌خواهید تا آن زمان صبر کنید و دوست دارید پوستتان سریع‌تر به حالت عادی برگردد، بهره‌گیری از محصولات مراقبتی ایمن و در صورت نیاز، مصرف داروهای مجاز دوران بارداری به شما کمک خواهند کرد.
برای دریافت مشاوره و آغاز درمان مشکلات پوستی دوران بارداری زیر نظر دکتر پوست، همین اکنون از طریق سایت دکتردکتر نوبت ویزیت خود را به‌صورت آنلاین ثبت کنید.
منابع:
سوالات متداول
لک بارداری، تیرگی پوست، آکنه، ترک‌های پوستی، خارش و خشکی پوست، رگ‌های عنکبوتی و واریس از شایع‌ترین مشکلات پوستی در این دوره می‌باشند.
افزایش سطح هورمون‌ها در بارداری، تشکیل رنگدانه ملانین را تحریک می‌کند. این افزایش ملانین باعث ایجاد لکه‌های تیره و تیرگی در نواحی گوناگون بدن می‌شود.
ترک‌های پوستی معمولاً بعد از زایمان به‌شکل کمرنگ می‌شوند اما به‌صورت کامل از بین نمی‌روند. با درمان‌های مناسب می‌توان видиابی آن‌ها را به‌شکل قابل‌توجهی کاهش داد.
