فینتک از ترکیب دو واژه مالی و فناوری ساخته شده و به معنای فناوری مالی است. این اصطلاح برای توصیف تکنولوژیهایی به کار میرود که در سالهای اخیر حوزه تبادلات مالی را دگرگون کردهاند. فناوریهایی که روش خرید، انتقال پول، سرمایهگذاری و وامگیری را تغییر دادهاند. بخشی از فینتک نیز به حوزه پرسر و صدای رمزارزها مربوط میشود. هدف کلی این فناوریها فراهم کردن دسترسی سریعتر و بدون واسطه به منابع مالی و مدیریت یا انتقال آنهاست.
تاریخچه فینتک
ریشه فینتک را باید در کارتهای اعتباری جست که اولین بار در دهه ۱۹۵۰ میلادی ارائه شدند. عابربانکها، مبادلات سهام الکترونیکی و معاملات سهام آنلاین از دیگر تحولات این حوزه به شمار میروند. در ابتدای قرن بیستویکم، این عبارت برای توصیف رایانهها و سامانههای بانکی به کار میرفت که امکان تبادل داده بین شعب را فراهم میکردند. اما با ظهور تلفنهای همراه و گسترش اینترنت در سراسر جهان پس از سال ۲۰۱۰، نرمافزارها و برنامههای کاربردی ساخته شدند که به مردم امکان انجام کارهایی را دادند که تا پیش از آن تنها از طریق بانکها و مؤسسات مالی ممکن بود. اکنون فینتک نظام بانکی، مالی و حتی بیمه سنتی را به چالش کشیده و استارتاپهای این حوزه در حال رقابت برای ارائه روشهای جایگزین مبادلات مالی هستند.
مثالهایی از فینتک

شما به رستورانی مراجعه میکنید و پس از صرف غذا، به جای استفاده از کارت بانکی، با اسکن یک کد هزینه از طریق برنامه پرداخت موبایلی کسر و به حساب رستوران واریز میشود.
از یکی از خدماتدهندگان تاکسی اینترنتی تاکسی میگیرید. هنگام پیادهشدن بدون پرداخت پول نقد یا کارتبهکارت، اعتبار مالی به صورت خودکار از حساب شما در درون برنامه به حساب راننده واریز میشود.
با استفاده از برنامههای کارگزاران بورس که روی تلفن همراه نصب کردهاید، وارد بازار بورس میشوید و آخرین وضعیت سهام خود را بررسی میکنید. میتوانید بدون نیاز به مراجعه حضوری سهام بخرید یا بفروشید.
با کمک برنامه پرداخت نصبشده روی موبایل علاوه بر انتقال پول بین کارتها و حسابها، میتوانید پرداخت قبض، خرید شارژ، پرداخت عوارض و خلافی خودرو، خرید بیمه، خرید بلیط اتوبوس، قطار یا هواپیما را هم انجام دهید. همه این خدمات تنها در یک برنامه در دسترس شماست.
این موارد تنها چند نمونه از کاربرد گسترده فینتک در زندگی روزمره هستند. چیزهایی که هر روز با آنها سروکار دارید، اما شاید نمیدانستید که همگی بر اساس مفهومی به نام فینتک تعریف شدهاند.
فینتک چگونه نظام مالی سنتی را به چالش کشیده است؟
فینتک تحولات بزرگی در حوزه تبادلات مالی ایجاد کرده است. اگر بخواهیم تنها با یک واژه توضیح دهیم که فینتک چگونه بر روشهای تجارت سنتی، بانکداری، مشاوره و تبادلات مالی تأثیر گذاشته، آن واژه اختلال است. زمانی نهچندان دور، شما برای هر کار بانکی یا تجاری باید به مؤسسه یا بانک مراجعه میکردید. مثلا اگر میخواستید بیمه بخرید، باید به یکی از شعب بیمه میرفتید. میخواستید پولی جابهجا کنید، باید به بانک مراجعه میکردید. حالا این کارها و بیشتر از اینها را با حرکت انگشتان و به کمک برنامهای نصبشده در تلفن همراه انجام میدهید. فینتک نظام مالی سنتی که وابسته به واسطهها بود مختل کرده و باعث نوعی تمرکززدایی شده است. این تمرکززدایی در نهایت به دموکراتیزهشدن فرایندهای مالی در حوزههای مختلف و کاهش زمان و هزینههای دریافت این خدمات منجر شده است.
کاربران فینتک چه کسانی هستند؟
با توجه به گستردگی فینتک، این حوزه کاربران زیادی را به خود جذب میکند. در واقع فینتک بازار بزرگی است که پتانسیلهای زیادی دارد. کاربران جوانتر بیش از بزرگسالان و افراد مسن از فناوریهای فینتک استفاده میکنند. دلیل آن تمایل و هماهنگی بیشتر این رده سنی با فناوریهای جدید است. همچنین فینتک راهحلهای نوآورانهای در اختیار کسبوکارها قرار میدهد تا تبادلات مالیشان را به شیوههای ارزانتر و سریعتر انجام دهند. مثلا در گذشته کسبوکاری کوچک برای فروش محصولاتش باید به بانک مراجعه و دستگاه کارتخوان نصب میکرد، اما امروزه برنامههای حوزه فینتک فروش محصولات بدون چنین دستگاهی را ممکن کردهاند.
وضعیت مقررات مالی فینتک چگونه است؟
حوزه مالی همواره انباشته از انبوهی از قوانین و مقررات بوده است. پس جای تعجب ندارد که با ظهور فینتک در سالهای اخیر، دولتها که وضعکنندگان قوانین هستند، بیشترین نگرانی را بابت رشد این حوزه دارند. هرچه فناوری بیشتر وارد حوزه تبادلات مالی میشود، مشکلات قانونی بیسابقه بیشتری هم بروز میکنند. دیجیتالیشدن حوزه مالی، آسیبپذیری در برابر حملات هکری را افزایش میدهد. از سوی دیگر تجمیع دادههای مصرفکنندگان در یک سرور، امکان سوءاستفاده یا دزدی این دادهها را افزایش میدهد. در صورت بروز چنین وقایعی، چه کسانی مسئولاند؟ چه کسانی باید خسارتها را جبران کنند و چگونه؟ بانک مقصر است یا شرکت فینتکی که بین بانک و کاربران واسطه بوده؟ مشکل دیگر تفاوت عملکردی فناوریهای فینتک با قوانین است. فناوری میخواهد تبادل را در سریعترین زمان ممکن انجام دهد، اما قوانین سختگیرانه دنبال شفافیت حداکثری در حوزه مالی هستند. همین تفاوت باعث بروز مشکل میشود. مثلا شرکت زنفیتز که بیش از یک میلیارد دلار ارزشگذاری شده است، با نقض قوانین ایالت کالیفرنیا به کارگزاران غیرمجاز اجازه پذیرشنامهنویسی بیمهنامه و مبادلات سهام داد. این نقض ناخواسته قوانین برای شرکت جریمه سنگین هفت میلیون دلاری در پی داشت. با وجود این دشواریها، شرکتهای فینتک در حال یافتن روشهای مناسب برای اعمال قوانین و مقررات هستند. همچنین وضعکنندگان قوانین نیز در حال بهروزرسانی و سازگارکردن مقررات با نیازهای دنیای مالی جدیدند.
فینتک چقدر امن است؟

امنیت یکی دیگر از چالشهای مهم فینتک است. در این حوزه پول به مقدار زیاد جابهجا میشود و دادههای ارزشمند و حساسی مانند اطلاعات حسابهای بانکی و اطلاعات شخصی کاربران وجود دارد، پس ناامنی خسارتهای جبرانناپذیری در پی خواهد داشت. بنابراین موفقیت استارتاپهای فینتک به تأمین امنیت گره خورده است. اگر از امنیت یک برنامه پرداخت مطمئن نباشید، آیا حاضرید از آن استفاده کنید؟ همانطور که جهان ما بیشتر دیجیتالی میشود، خطرات و تهدیدهای امنیتی در این حوزه نیز افزایش مییابند. هکهای اخیر صورتگرفته در حوزه مبادلات بیتکوین بهخوبی این خطرات را نشان داد. شرکتهای فعال در این حوزه میکوشند فناوریهای خود را امن نگه دارند. با این حال در دنیای دیجیتال، امنیت مفهومی مطلق نیست. هیچکس نمیتواند امنیت صددرصدی را تضمین کند. پس عاقلانه خواهد بود اگر بخواهیم با فناوریهای فینتک محتاطانه برخورد کنیم، بهخصوص که برخی پلتفرمهای فینتک قوانین و مقررات را نقض میکنند یا به آنها بیتوجه هستند. در حال حاضر با در نظر گرفتن گستردگی این حوزه، هیچ درکی از اینکه فینتک چقدر امن است نداریم. در یک نظرسنجی، ۷۱ درصد کاربران موافقت خود را با این جمله اعلام کردند من نگران امنیت دادههای شخصی خود هنگام معامله آنلاین هستم.
آینده فینتک
از سال ۲۰۱۰ که فینتک به شکل امروزی ظهور کرده، همواره در حال رشد بوده است. بر اساس آمارها، تا سال ۲۰۱۹ حدود ۶۴ درصد جمعیت جهان از فناوریهای فینتک استفاده میکردند. بانکها و شرکتهای بزرگ مالی یا استارتاپهای فینتک را میخرند یا فناوریهای فینتک خود را به بازار ارائه میدهند. در حال حاضر، بازار فینتک بهترتیب در آمریکا، آسیا و اروپا بیشترین رشد را داشته است. با این حال همچنان پتانسیل زیادی برای رشد وجود دارد. با همهگیری ویروس کرونا، نیاز به استفاده از خدمات مالی از راه دور و غیرحضوری نیز افزایش یافت و به نیاز جامعه برای استفاده از فناوریهای فینتک دامن زد. در حال حاضر بسیاری از افراد و کسبوکارها برای مبادلات مالی خود به فناوریهای فینتک وابسته هستند. به نظر میرسد فینتک در آینده به بخشی جداییناپذیر از زندگی مالی روزمره ما تبدیل خواهد شد.
فینتک در ایران
فینتک در ایران نیز طی سالهای اخیر رشد و گسترش زیادی داشته است. انواع برنامههای پرداخت از سوی استارتاپها و شرکتهای فینتک در ایران ارائه شدهاند. برخی از آنها وابسته به بانکهای بزرگ کشور هستند. همچنین سازمانها و نهادهای دولتی کشور نیز در حال ارائه برنامههای مخصوص خودشان هستند که علاوه بر ارائه خدمات دولتی، امکان پرداخت مستقیم یا با واسطه درگاه بانکی را به کاربران میدهند. در کنار این برنامهها، استفاده از کدهای دستوری (USSD) نیز در کشور رونق زیادی گرفته است. کدهایی که استفاده از آنها بدون نیاز به اینترنت نیز ممکن است.
پرسشهای رایج
۱. فینتک چیست؟
عبارتی است که برای توصیف طیف وسیعی از فناوریهای حوزه مالی به کار میرود. از برنامههای پرداخت گرفته تا برنامههای خرید بیمه، مبادله سهام و مدیریت و مبادله رمزارزها.
۲. آیا فینتک فقط به خدمات بانکداری مربوط میشود؟
خیر، فینتک علاوه بر خدمات بانکداری، بخشهای دیگری از حوزه مالی مانند بازار بورس، بیمه، مالیات و وام را نیز پوشش میدهد.
۳. شرکتها و استارتاپهای حوزه فینتک چگونه درآمد کسب میکنند؟
بسته به نوع خدمات و دولتی یا خصوصیبودن، روش کسب درآمد متفاوت است. مثلا برنامههای پرداخت هزینه تسهیل مبادلات مالی را از طرفین دریافت میکنند یا بهازای دریافت مبلغ، برخی از خدمات مالی را به کاربران عرضه میکنند.
۴. آیا فینتک امن است؟
امنیت کامل در فضای دیجیتال وجود ندارد. با این حال شرکتهای ارائهکننده خدمات فینتک در تلاشاند که امنیت کافی برای انجام تبادلات مالی را فراهم کنند تا کاربران ر
